Του Melik Kaylan
Στην τεράστια θύελλα συζητήσεων για την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και την ανταλλαγή των ομήρων, κανείς δεν φάνηκε να αναρωτιέται ποιες κρυφές υποσχέσεις ή απειλές των ΗΠΑ οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα. Η Χαμάς δεν ήταν σε θέση να επιβάλει μια τέτοια εξέλιξη, οπότε τι ήταν αυτό που ίσως έδωσε κίνητρο στον Νετανιάχου να αποδεχτεί τη συμφωνία τώρα; Αν υπέκυψε στην αμερικανική "επιθυμία", τι ενδεχομένως να αξιοποίησε ο πρόεδρος Τραμπ που άφησε ανεκμετάλλευτο ο προκάτοχός του; Χωρίς να γνωρίζουμε επακριβώς τα γεγονότα, θα ήταν πρώιμο να κατακρίνουμε όποιον ηγέτη οδήγησε σε μια "κακή" συμφωνία για το Ισραήλ, όπως κάνουν πολλοί. Κριτικάροντας, μάλιστα, χωρίς να ξέρουν αν η κατάπαυση του πυρός προορίζεται να είναι όντως βιώσιμη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στο μεταξύ, όπως πάντα, η Χαμάς πανηγυρίζει κάνοντας λόγο για "νίκη".
Ας προσπαθήσουμε να εξετάσουμε τα παραπάνω ερωτήματα με όρους του πραγματικού κόσμου. Γιατί ο Νετανιάχου να συνάψει μια συμφωνία αρνητική για τα συμφέροντα του κόμματός του ή του Ισραήλ, όπως υποστηρίζουν πολλοί; Ίσως για χάρη των ομήρων και των οικογενειών τους. Ίσως. Η αλήθεια είναι ότι η τύχη των ομήρων δεν ήταν ο πρώτος παράγοντας που λάμβανε υπόψη ο Νετανιάχου στη λήψη των αποφάσεων του. Αντιθέτως, ήταν η τιμωρία της Χαμάς ή η εξάλειψη των απειλών κατά του Ισραήλ για μια ή και περισσότερες γενιές. Ή η κυριαρχία στην περιοχή σε βάρος του Ιράν και των πληρεξουσίων του στη Μέση Ανατολή. Μέτωπα στα οποία ο Νετανιάχου πέτυχε. Μεταξύ αυτών των κριτηρίων θα πρέπει να εντοπιστούν και τα κίνητρα που του πρόσφερε η φόρμουλα Μπάιντεν/Τραμπ.
Και οι εικασίες ότι ο Τραμπ πίεσε τον Νετανιάχου να συμμορφωθεί; Για να συμβεί αυτό, το στρατόπεδο του Τραμπ θα έπρεπε να επινοήσει πιέσεις που δεν είχαν δοκιμαστεί από τον Μπάιντεν. Υπήρχαν αναφορές ότι οι άνθρωποι του νέου προέδρου των ΗΠΑ ήταν σκληροί με τον Νετανιάχου. Μοιάζει απίθανο. Πιο αληθοφανές ακούγεται ότι ο Νετανιάχου είχε λόγους να "χαρίσει" στον Τραμπ μια θριαμβευτική είσοδο στον Λευκό Οίκο, και βρέθηκε το σωστό timing. Ο πρόεδρος Τραμπ αν μη τι άλλο υπερασπίζεται τα συναλλακτικά ήθη στην πολιτική και σίγουρα πέτυχε μια συμφωνία με ευρύτερα περιφερειακά και γεωστρατηγικά χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, ο Νετανιάχου συμφώνησε, ώστε -με την αμερικανική βοήθεια- να καρπωθεί μεγαλύτερα οφέλη από την ανταλλαγή ομήρων. Με όλα τα προβλήματα που είχε στο εσωτερικό, το να ανέκοπτε τη δυναμική του μάλλον θα έσπρωχνε τον Νετανιάχου στην έξοδο από την εξουσία. Η μόνη του ευκαιρία είναι αν μπορέσει να οικοδομήσει, μετά από τόση αιματοχυσία, μια πολύ διαφορετική -κατ' ουσίαν ασφαλέστερη- περιφερειακή εικόνα για το Ισραήλ.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει, λοιπόν, η συνολική συμφωνία με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Η μόνη λογική απάντηση είναι η αποδυνάμωση του Ιράν. Το ενδιαφέρον στοιχείο σε αυτή την υπόθεση είναι το σύμφωνο αμοιβαίας υποστήριξης που υπέγραψε προσωπικά ο Πούτιν με την Τεχεράνη. Ενδιαφέρον επειδή από τη συμφωνία έλειπε κάτι: να βοηθήσει το ένα κράτος το άλλο σε περίπτωση που ένα εξ αυτών δεχθεί επίθεση. Η Ρωσία έχει συνάψει τέτοιες συμφωνίες με τη Βόρεια Κορέα και τη Λευκορωσία, για παράδειγμα. Προβλέπεται παροχή βοήθειας με πυρηνική ενέργεια, οπλισμό και πολλά άλλα. Στο μεταξύ, λίγοι έδωσαν τη δέουσα σημασία στην είδηση που ανέφερε ότι το Ιράν επιχείρησε να αναλάβει την υπηρεσία πληροφοριών του Ιράκ. Στην πραγματικότητα, το Ιράν ξέρει τι έρχεται, έχει χάσει τους πληρεξουσίους του, τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς, τη Συρία, αλλά και την εμπιστοσύνη του στη σύμμαχό του Ρωσία. Το τελευταίο αποδεικνύεται από μια δημόσια ομιλία σε τζαμί από κορυφαίο Ιρανό στρατηγό που είπε, ουσιαστικά, ότι οι Ρώσοι τους πρόδωσαν στη Συρία. Αυτό που έρχεται μπορεί να είναι ο ισραηλινός βομβαρδισμός των πυρηνικών υποδομών του Ιράν.
Η Ρωσία θέλει να είναι εκεί για να επωφεληθεί οικονομικά από την ανοικοδόμηση, τον έλεγχο του πετρελαίου και την προμήθεια των drones Shahed, αλλά δεν θα υπερασπιστεί το Ιράν. Αυτό που θα κάνει είναι να κρατήσει το καθεστώς στην εξουσία, με κομμένα φτερά στο εξωτερικό. Γιατί η Ρωσία θα επέτρεπε μια τέτοια αναδιαμόρφωση; Γιατί αναμένει, ως αντάλλαγμα, μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία προς όφελός της. Ο Νετανιάχου ελάχιστα έχει υποστηρίξει την Ουκρανία - ακόμα και σε ρητορικό επίπεδο. Τον ενδιαφέρει η περιοχή γύρω από το Ισραήλ. Και ο Τραμπ, κατά την προεκλογική εκστρατεία, επανέφερε το ζήτημα της κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία.
Όλα αυτά εξηγούν γιατί η Ρωσία κατέρρευσε στη Συρία τόσο αστραπιαία: δηλαδή σκόπιμα. Γιατί επήλθε τώρα η συμφωνία για τους ομήρους στη Γάζα. Εξηγείται η παράξενη ομιλία του Ιρανού στρατηγού. Η ακόμη πιο παράξενη "παράλειψη" στο πρόσφατο Σύμφωνο Μόσχας-Τεχεράνης. Ο Νετανιάχου συνεχίζει. Μπορεί και να επανεξετάσει τις "Συμφωνίες του Αβραάμ". Ο Πούτιν θέλει να ανακηρυχθεί νικητής και να "μαζευτεί στο σπίτι του" (πιθανόν για να ανασυντάξει δυνάμεις και να επικρατήσει σιγά-σιγά της Ουκρανίας στο μέλλον). Και ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ παίρνει τα εύσημα για τις εξελίξεις στη Γάζα.
