Του Kyle Khan-Mullins
Το 2018, ο Ντόναλντ Τραμπ προήδρευε μιας ανθηρής οικονομίας - αλλά δεν ήταν ευχαριστημένος. Προσπαθώντας να αποτρέψει την υπερθέρμανση της οικονομίας, η ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα, Federal Reserve, υπό την ηγεσία του -διορισμένου από τον Τραμπ- Τζερόμ Πάουελ, ανέβαζε σταδιακά τα επιτόκια. Σε κάποια στιγμή, ο Τραμπ φάνηκε να εκρήγνυται, αποκαλώντας τον Πάουελ "ηλίθιο" και δίνοντας εντολή στον τότε υπουργό Εμπορίου, Γουίλμπουρ Ρος, να καλέσει τον πρόεδρο της Fed στο τηλέφωνο και να τον πιέσει να αναστρέψει την πορεία του. Ο Ρος αναφέρει το περιστατικό στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο που κυκλοφορεί τον επόμενο μήνα.
"Ο πρόεδρος Τραμπ ανησυχούσε ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων, οι οποίες είχαν αμφίβολη δικαιολόγηση, θα κατέστρεφαν την οικονομική ανάκαμψη, οπότε μου ζήτησε να μιλήσω με τον Πάουελ και να τον πείσω να αλλάξει πορεία, ή τουλάχιστον να σταματήσει να ανεβάζει τα επιτόκια", γράφει ο Ρος. "Δεν αστειευόταν. Όπως τον θυμάμαι να λέει, ‘Παρακαλώ καλέστε αυτόν τον ηλίθιο και εξηγήστε του ότι θα ακυρώσω τον διορισμό του, παρά το γεγονός ότι έχει επικυρωθεί’".
Όπως λέει ο Ρος, αρχικά αντέτεινε στον Τραμπ ότι συμφωνούσε πως η πολιτική του Πάουελ ήταν λάθος, αλλά ότι ο Τραμπ δεν έπρεπε "να απειλεί να τον αντικαταστήσει ή να λάβει κάποια άλλη μεγάλη απόφαση κατά μιας τόσο σημαντικής ανεξάρτητης υπηρεσίας". "Εντάξει", απάντησε ο Τραμπ. "Αλλά πρέπει να τον καλέσεις και να του μιλήσεις για να το καταλάβει".
Ο Ρος τελικά κατάφερε να βρει τον Πάουελ στο τηλέφωνο και ζήτησε μια συνάντηση. "Όχι - ό,τι και να σου πω, θα φτάσει στον Τραμπ", απάντησε ο Πάουελ. Ο Ρος περιγράφει ότι οι δυο τους συζήτησαν για το μοντέλο της Fed πριν ο Πάουελ κλείσει τη συζήτηση: "Δεν έχω καμία υποχρέωση να συζητήσω μαζί σου και δεν πρόκειται να το κάνω". Παρά το γεγονός ότι η συζήτηση ολοκληρώθηκε με άσχημο τρόπο, ο Ρος αναρωτιέται μήπως είχε κάποιο αποτέλεσμα. "Μερικές εβδομάδες αργότερα, ο Πάουελ άλλαξε την πολιτική του", γράφει ο Ρος. "Δεν έχω ιδέα αν η κλήση μου βοήθησε να αλλάξει τη θέση του".
Ο Ρος δεν αναφέρει την ημερομηνία αυτής της συζήτησης, οπότε είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί αν η προοπτική της Fed όντως άλλαξε σύντομα μετά το τηλεφώνημα. Εκπρόσωπος της Fed αρνήθηκε να σχολιάσει, ενώ ούτε ο Τραμπ ούτε ο Ρος απάντησαν σε αιτήματα για σχόλια.
Αν και οι συνομιλίες Τραμπ-Ρος και Ρος-Πάουελ δεν φαίνεται να έχουν αναφερθεί προηγουμένως, ο Τραμπ δεν έκρυψε την οργή του προς τον Πάουελ. Κατά τη διάρκεια του 2018 και του 2019, ο πρόεδρος ξεκίνησε μια δημόσια εκστρατεία πίεσης κατά της Fed, καλώντας τον οργανισμό να "δρέψει τη Νίκη" από την ισχυρή οικονομία και αποκαλώντας τον Πάουελ "ανίδεο". Ακόμα και μετά την έναρξη μείωσης των επιτοκίων από την Fed τον Αύγουστο του 2019, οι διαμαρτυρίες του Τραμπ δεν σταμάτησαν. "Η μόνη μου ερώτηση είναι, ποιος είναι ο μεγαλύτερός μας εχθρός, ο Τζέι Πάουελ ή ο Πρόεδρος Σι;" έγραφε ο πρόεδρος στο Twitter.
Ο Τραμπ μπορεί να ανησυχούσε πραγματικά για τις επιπτώσεις των επιτοκίων στους μέσους Αμερικανούς, αλλά είχε και έναν πολύ προσωπικό λόγο για να ενδιαφέρεται. Ο μεγιστάνας των ακινήτων είχε δάνεια μεταβλητού επιτοκίου ύψους άνω των 300 εκατομμυρίων δολαρίων κατά την προεδρία του, οπότε ακόμα και μια αύξηση 1% στα επιτόκια αυτών των δανείων θα του κόστιζε πάνω από 3 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον τόκους τον χρόνο. Πιο σημαντικό, οποιαδήποτε αύξηση των επιτοκίων θα υποτιμούσε την αξία των ακινήτων του. Από την στιγμή που η Fed του Πάουελ αύξησε τα επιτόκια μετά την πανδημία, για παράδειγμα, τα εμπορικά ακίνητα του Τραμπ έχουν χάσει περίπου το ένα τέταρτο της εκτιμώμενης αξίας τους, περίπου 560 εκατομμύρια δολάρια συνολικά.
Σήμερα, ο Τραμπ έχει δάνεια μεταβλητού επιτοκίου σε δύο από τα πιο πολύτιμα ακίνητά του – τις μετοχές του στο 1290 Avenue of the Americas στη Νέα Υόρκη και στο 555 California Street στο Σαν Φρανσίσκο – και τα υψηλά επιτόκια του κοστίζουν πιθανώς δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε αυξημένους τόκους. Επιπλέον, έχει δύο δάνεια σταθερού επιτοκίου που λήγουν κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του, τα οποία, αν χρειαστεί να τα αναχρηματοδοτήσει, ενδέχεται να γίνουν πιο ακριβά.
Η ιστορία του Ρος υπογραμμίζει πόσο έτοιμος είναι ο Τραμπ να αμφισβητήσει την παραδοσιακή ανεξαρτησία της Fed από τις πολιτικές πιέσεις. "Αν κοιτάξετε χώρες κατά τη διάρκεια της ιστορίας, υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία ότι όταν οι κεντρικές τράπεζες τίθενται υπό τον έλεγχο των πολιτικών αρχών, αυτές οι χώρες τείνουν να έχουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά πληθωρισμού - και αυτοί οι υψηλοί πληθωρισμοί υπονομεύουν τη δραστηριότητα στην οικονομία", λέει ο καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, Έρικ Λίπερ. "Δεν υπάρχουν πολλά πράγματα στα οποία να συμφωνούν οι μακροοικονομολόγοι, αλλά αυτό είναι ένα από αυτά".
Ο ίδιος ο Πάουελ αντέτεινε στις πολιτικές πιέσεις από τον Λευκό Οίκο, σε ακρόαση στη Γερουσία το 2019, ότι "πάντα θα κάνουμε τη δουλειά μας αντικειμενικά, βασισμένοι σε δεδομένα, με διαφάνεια - και θα κάνουμε ό,τι θεωρούμε σωστό για την οικονομία των ΗΠΑ".
Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος πρόεδρος που προσπαθεί να πιέσει τη Fed: τις τελευταίες δεκαετίες, οι Λίντον Τζόνσον, Ρίτσαρντ Νίξον και Ρόναλντ Ρίγκαν προσπάθησαν να "λυγίσουν" τον οργανισμό, με διάφορους βαθμούς επιτυχίας. Ο Πολ Βόλκερ, πρόεδρος της Fed επί Ρίγκαν, έγραψε το 2018 στο βιβλίο του ότι όταν ο επικεφαλής του επιτελείου του προέδρου τον κάλεσε και του ζήτησε να μην αυξήσει τα επιτόκια πριν τις εκλογές του 1984, "έφυγα χωρίς να πω λέξη". Ωστόσο, η Fed απόλαυσε μια σχετικά ανεξάρτητη πορεία από πολιτικές πιέσεις έκτοτε, κάτι που βοήθησε να εδραιώσει την αξιοπιστία της ότι αν ο πληθωρισμός ανέβει, θα λάβει μέτρα για να τον περιορίσει.
Υπήρχαν ενδείξεις ότι ο Τραμπ θα προχωρούσε πιο πέρα από τις "παρασκηνιακές" συνομιλίες για να ελέγξει τη Fed κατά τη διάρκεια μιας δεύτερης θητείας. Σε συνέντευξη Τύπου, είχε δηλώσει στους δημοσιογράφους ότι "ο πρόεδρος πρέπει να έχει, τουλάχιστον, λόγο" στις αποφάσεις για τα επιτόκια. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εκστρατεία του είχε συντάξει σχέδια που περιελάμβαναν την απομάκρυνση του Πάουελ από τη θέση του προέδρου της Fed και τη χρήση του Υπουργείου Οικονομικών για να ρυθμίζει πιο στενά τον οργανισμό. Το συντηρητικό Heritage Foundation, με το Project 2025, το οποίο συντάχθηκε από συμμάχους του Τραμπ αλλά αποκηρύχθηκε δημόσια από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, καλούσε τη Fed να απολέσει την εξουσία δανεισμού "ως ύστατη λύση", να εγκαταλείψει τη δέσμευση για πλήρη απασχόληση και να επικεντρωθεί μόνο στη σταθερότητα των τιμών.
"Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι μια μεμονωμένη απόφαση", λέει ο Βιράλ Ατσάγια, πρώην αξιωματούχος της κεντρικής τράπεζας της Ινδίας, ο οποίος διδάσκει οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. "Πιστεύω ότι αυτό που έχει διακηρυχθεί είναι μια κατάσταση ενδεχόμενης συνεχούς παρέμβασης - και νομίζω ότι αυτό είναι ένας σημαντικός κίνδυνος".
