Του Steve Denning
Στις 13 Οκτωβρίου 2025, η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών απένειμε το Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών στους Joel Mokyr, Philippe Aghion και Peter Howitt, αναγνωρίζοντας τη μελέτη τους για την τεχνολογική πρόοδο και τη μακρόπνοη, διαρκή ανάπτυξη. Το έργο τους υπογραμμίζει πως η καινοτομία σε επίπεδο εταιρειών κινεί τις οικονομίες, ακόμη και μέσα από ανταγωνιστικές αναταράξεις.
Ένα μακροοικονομικό πρόβλημα επιλύεται
Το άρθρο των Aghion και Howitt του 1992 αντιμετωπίζει ένα κεντρικό ερώτημα: πώς ο ανταγωνισμός σε επίπεδο εταιρειών — δημιουργία επιχειρήσεων, κλείσιμό τους και ανακατανομή πόρων — στηρίζει τη σταθερή μακροοικονομική ανάπτυξη σε προηγμένες οικονομίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις ΗΠΑ, πάνω από το 10% των εταιρειών ανοίγουν ή κλείνουν κάθε χρόνο, με τη διακύμανση θέσεων εργασίας να αναδεικνύει επανατοποθετήσεις εντός των κλάδων (Davis & Haltiwanger, 1992). Το μοντέλο της "δημιουργικής καταστροφής" που προτείνουν δείχνει ότι η καινοτομία σε επίπεδο εταιρειών εκτοπίζει υπάρχουσες επιχειρήσεις, αυξάνει την παραγωγικότητα και επιφέρει ισορροπημένη ανάπτυξη που ωφελεί την κοινωνία συνολικά.
Ο Mokyr προσθέτει ένα ιστορικό βάθος, συνδέοντας την επιτυχία της Βιομηχανικής Επανάστασης με τη διάχυση της "χρήσιμης γνώσης" — επιστημονικής και εφαρμοσμένης — που έσπασε τα όρια της προνεωτερικής εποχής. Οι τρεις βραβευθέντες φωτίζουν τον ρόλο της καινοτομίας σε επίπεδο εταιρειών στη βέλτιστη χρήση πόρων και στη μακροχρόνια ευημερία.
Ένα μακροοικονομικό πρόβλημα που παραμένει
Ωστόσο, η επιτροπή του Νόμπελ επισημαίνει και μια αναπάντητη πρόκληση: την επιβράδυνση της παραγωγικότητας σε χώρες του ΟΟΣΑ από τη δεκαετία του 2000, με τη ρυθμό αύξησης της εργασίας να υποχωρεί σε σχέση με τα μεταπολεμικά επίπεδα (OECD Compendium, 2025). Οι μειούμενες ρυθμοί δημιουργίας/κλεισίματος εταιρειών υποδεικνύουν ότι η δυναμική μειώνεται (Decker et al., 2016). Η Επιτροπή εξετάζει ως πιθανό παράγοντα την "υπερ-καινοτομία" από τις ηγετικές εταιρείες.
Ένας επιπλέον παράγοντας είναι η έμφαση των περισσότερων επιχειρήσεων στο βραχυπρόθεσμο κέρδος, γεγονός που μπορεί να περιορίζει την έρευνα και ανάπτυξη (R&D). Μελέτη της McKinsey (2017) δείχνει ότι μόλις το 27% των αμερικανικών εταιρειών δίνει προτεραιότητα σε μακροπρόθεσμες αποδόσεις.
Το άρθρο της Επιτροπής συμφωνεί με αυτή την προσέγγιση, καθώς χρησιμοποιεί τη λέξη "καταναλωτής" στα μοντέλα — π.χ. μεγιστοποίηση χρησιμότητας μέσω τιμών — αφαιρώντας έμφαση στη "σχέση" και στην έννοια του "πελάτη". Ο όρος "customer" (πελάτης) απουσιάζει, υπογραμμίζοντας την οπτική των μηχανικών ανταλλαγών και όχι εκείνη της συνδημιουργίας, κάτι που συμβαδίζει με τα νεοκλασικά πλαίσια.
Μια συμπληρωματική προσέγγιση: αρχές δημιουργίας αξίας
Μια εναλλακτική ή συμπληρωματική προσέγγιση είναι οι αρχές δημιουργίας αξίας που θέτουν στο επίκεντρο την αξία για τον πελάτη, τα αυτόνομα δίκτυα και τις προσαρμοστικές νοοτροπίες. Αυτές οι αρχές αντικατοπτρίζουν τη θεώρηση του Peter Drucker: "Υπάρχει μόνο ένας έγκυρος ορισμός του επιχειρηματικού σκοπού: να δημιουργήσει έναν πελάτη" (The Practice of Management, 1954, σ. 37). Πολλές κορυφαίες εταιρείες, όπως οι Microsoft και ASML, πετυχαίνουν ισχυρή δεκαετή συνολική απόδοση για τον μέτοχο (TSR) χάρη σε αυτή την προσέγγιση.
Η TSR μετρά τη βιώσιμη απόδοση: είναι πραγματική, ελεγχόμενη και ευθυγραμμισμένη με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Εταιρείες όπως η Hermès και η Nvidia είναι παραδείγματα προσαρμοστικής αριστείας.
Οι αρχές δημιουργίας αξίας προάγουν την εμπιστοσύνη και την ευελιξία, αντιμετωπίζοντας τις βραχυπρόθεσμες πιέσεις, ενώ διασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη κερδοφορία. Καθώς η Επιτροπή του Νόμπελ προωθεί τη μακροοικονομική κατανόηση, η διερεύνηση πελατοκεντρικών επιχειρηματικών μοντέλων μπορεί να την συμπληρώσει και να πυροδοτήσει μια αναγέννηση της παραγωγικότητας.
