Της Dr. Ewelina U. Ochab
Τον Αύγουστο του 2023, το Yale School of Public Health’s Humanitarian Research Lab δημοσίευσε μια έκθεση με τίτλο "Καταναγκαστική διαβατηριοποίηση στις κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές της Ουκρανίας", στην οποία διαπιστώθηκαν στοιχεία για τη συστηματική πρακτική της Ρωσίας να στοχεύει την ουκρανική ταυτότητα και να εξαναγκάζει τους κατοίκους των κατεχόμενων περιοχών της Ουκρανίας να αποδεχτούν τη ρωσική υπηκοότητα. Το Yale School of Public Health’s Humanitarian Research Lab συμμετέχει στην πρωτοβουλία Conflict Observatory που καταγράφει τις φερόμενες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένων των εγκλημάτων πολέμου, από τις ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την έκθεση, οι Ουκρανοί στα κατεχόμενα από τη Ρωσία εδάφη αντιμετωπίζουν σοβαρές υπαρξιακές απειλές, εκτός αν αποδεχθούν τη ρωσική υπηκοότητα. Η έκθεση έρχεται μετά από αναφορές για βίαιες μεταφορές πληθυσμού και παράνομες υιοθεσίες ουκρανικών παιδιών στη Ρωσία. Εξάλλου, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Μαρία Αλεξέγιεβνα Λβόβα-Μπέλοβα, Επίτροπο της Ρωσίας για τα δικαιώματα του παιδιού, για την παράνομη απέλαση πληθυσμού (παιδιών) και την παράνομη μεταφορά πληθυσμού (παιδιών) από τις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας στη Ρωσική Ομοσπονδία, που συνιστούν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης του ΔΠΔ.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι κάτοικοι των περιφερειών Λουχάνσκ, Ντονέτσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια υπόκεινται σε απειλές, εκφοβισμό, περιορισμούς στην ανθρωπιστική βοήθεια και τις βασικές υπηρεσίες, καθώς και σε πιθανή κράτηση ή απέλαση, πρακτικές που αποσκοπούν στο να τους αναγκάσουν να γίνουν Ρώσοι πολίτες. Οι πρακτικές αυτές θυμίζουν την εκστρατεία διαβατηριοποίησης που πραγματοποιεί η Ρωσία στην Κριμαία και σε περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ από το 2014.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν σταματάει εδώ. Σύμφωνα με το Yale School of Public Health’s Humanitarian Research Lab, η ρωσική κυβέρνηση "έχει θεσπίσει νόμους που εκ των πραγμάτων απλοποιούν την υποβολή αίτησης για το ρωσικό διαβατήριο και οι αξιωματούχοι στις κατεχόμενες περιοχές έχουν επιβάλει de facto περιορισμούς σε όσους δεν έχουν ρωσική υπηκοότητα, καθιστώντας αδύνατη τη διαμονή σε κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές χωρίς την αποδοχή διαβατηρίου". Μεταξύ των περιορισμών περιλαμβάνεται η άρνηση παροχής ιατρικών υπηρεσιών, κοινωνικών παροχών, ανθρωπιστικής βοήθειας και η δυνατότητα οδήγησης και εργασίας.
Ακόμη, ο Πούτιν υπέγραψε νέες διατάξεις που θα επιτρέπουν την κράτηση ή την απέλαση ατόμων που δεν αποκτούν τη ρωσική υπηκοότητα. Σύμφωνα με την έκθεση, "οι τοπικές αρχές στη λεγόμενη Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονέτσκ έχουν αρχίσει να σχεδιάζουν τη δημιουργία εγκαταστάσεων κράτησης για "ξένους πολίτες" - όλους τους κατοίκους που παραμένουν στις κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές μετά την 1η Ιουλίου 2024, χωρίς να αποκτήσουν ρωσικό διαβατήριο. Ακόμη και για όσους αποδέχονται τη ρωσική υπηκοότητα, οι τροποποιήσεις του ρωσικού νόμου περί ιθαγένειας θα καταστήσουν αυτά τα άτομα ευάλωτα σε απώλεια ιθαγένειας ανά πάσα στιγμή, καθιστώντας τους ουσιαστικά πολίτες δεύτερης κατηγορίας". Οι κάτοικοι που δεν αποδέχονται τη ρωσική υπηκοότητα πρέπει να εγγραφούν ως κάτοικοι εξωτερικού. "Όσοι δεν το κάνουν, οδηγούνται με τη βία στο να δώσουν δακτυλικά αποτυπώματα και να φωτογραφηθούν".
Οι πρακτικές που εντοπίστηκαν από το Yale School of Public Health’s Humanitarian Research Lab αποτελούν κατάφωρες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, όπως η απαγόρευση των διακρίσεων εις βάρος των ανθρώπων που ζουν υπό κατοχή με βάση την εθνικότητα και ο εξαναγκασμός των ανθρώπων να δηλώσουν υποταγή σε μια κατοχική δύναμη - και οι δύο αυτές πρακτικές είναι παράνομες σύμφωνα με τη Σύμβαση της Χάγης και τις Συμβάσεις της Γενεύης. Οι πρακτικές αυτές ενισχύουν περαιτέρω το επιχείρημα ότι ο Πούτιν στοχεύει το ουκρανικό έθνος και ότι σκοπεύει να καταστρέψει τους Ουκρανούς ως εθνική ομάδα, ενισχύοντας την κατηγορία της γενοκτονίας εναντίον του Πούτιν.
Η έκθεση αναδεικνύει τη δύσκολη κατάσταση που επικρατεί στα κατεχόμενα από τη Ρωσία εδάφη και στις διώξεις που υφίστανται οι άνθρωποι στις περιοχές αυτές μόνο και μόνο λόγω της εθνικότητάς τους. Η έκθεση στέλνει μια προειδοποίηση σε οποιονδήποτε υποστηρίζει μια λύση στον πόλεμο που θα επέτρεπε στη Ρωσία να κρατήσει τα κατεχόμενα εδάφη. Αυτή είναι η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι Ουκρανοί εκεί - απειλές, εκφοβισμός, περιορισμοί στις βασικές υπηρεσίες και πιθανή κράτηση ή απέλαση - δίωξη λόγω της εθνικής τους ταυτότητας.
