Του Paul Iddon
Πρόσφατα η Τουρκία έκλεισε μια ιστορική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο για την αγορά 20 νέων μαχητικών αεροσκαφών Eurofighter Typhoon Tranche 4. Ωστόσο, το συνολικό κόστος της συμφωνίας, που ανέρχεται σε δισεκατομμύρια λίρες, έχει ξεσηκώσει έντονη κριτική, καθώς αρκετοί πιστεύουν ότι η Τουρκία πληρώνει υπερβολικά μεγάλο αντίτιμο για αυτά τα μαχητικά.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ επισκέφθηκε την Τουρκία στις 27 Οκτωβρίου και υπέγραψε τη συμφωνία. Τη χαρακτήρισε "νίκη για τους Βρετανούς εργαζόμενους" και τη βρετανική αμυντική βιομηχανία.
Σύμφωνα με το Λονδίνο, η αξία της συμφωνίας ανέρχεται σε έως και 8 δισ. λίρες (10,7 δισ. δολάρια) και θα δημιουργήσει 20.000 θέσεις εργασίας στη Βρετανία.
Το Λονδίνο θα αρχίσει να παραδίδει τα καινούργια μαχητικά αεροσκάφη στην Άγκυρα το 2030. Σε μια ξεχωριστή συμφωνία, η Μεγάλη Βρετανία έχει διευκολύνει στην πώληση 24 μεταχειρισμένων αεροσκαφών Eurofighter Tranche 3A που προς το παρόν ανήκουν στις Πολεμικές Αεροπορίες του Ομάν και του Κατάρ. Αυτά τα ελαφρώς μεταχειρισμένα αεροσκάφη θα αρχίσουν να φτάνουν στην Τουρκία το 2026.
Το αντίτιμο των 8 δισ. λιρών εξέπληξε στην αρχή αρκετούς. Για παράδειγμα, Τούρκος αναλυτής σε ζητήματα ασφάλειας, υποστήριξε ότι η τιμή αγοράς -400 εκατ. λίρες (526 εκατ. δολάρια) ανά αεροσκάφος-, είναι "εξωφρενικά υψηλή", κατηγορώντας το Λονδίνο ότι πουλά στην Τουρκία "ένα αεροσκάφος στην τιμή των τεσσάρων".
Συγκριτικά, ένα μαχητικό F-35A Lightning II 5ης γενιάς κατά μέσο όρο στοιχίζει λιγότερα από 100 εκατ. δολάρια.
Η Τουρκία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τη Lockheed Martin για την αγορά 40 καινούργιων μαχητικών F-16 Block 70, της πιο αναβαθμισμένης έκδοσης του Viper. Η αξία αυτής της συμφωνίας εκτιμάται στα 23 δισ. δολάρια και περιλαμβάνει και 79 κιτ για την αναβάθμιση των παλαιότερων τουρκικών F-16. Στα τέλη, όμως, του 2024, η Άγκυρα απέσυρε το αίτημά της για την απόκτηση των κιτ, εκτιμώντας ότι τα αεροσκάφη και τα πυρομαχικά θα κόστιζαν περίπου 7 δισ. δολάρια.
Λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του Στάρμερ στην Άγκυρα και την υπογραφή της συμφωνίας, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι το συνολικό κόστος ανέρχεται στα 5,4 δισ. λίρες (7,1 δισ. δολάρια), το οποίο καλύπτει επίσης οπλισμό και εξοπλισμό.
Ο Steven Horrell, ερευνητής στο Πρόγραμμα Διατλαντικής Άμυνας και Ασφάλειας του Κέντρου Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής, συμφωνεί ότι το deal φαίνεται πιο ακριβό ανά μονάδα από τις προηγούμενες πωλήσεις Eurofighter. Ωστόσο, βρίσκει πολλούς λόγους που δικαιολογούν αυτό το κόστος.
"Να σημειωθεί ότι αυτές οι πωλήσεις δεν περιλαμβάνουν απλώς τον εξοπλισμό: το κόστος του "κύκλου ζωής" είναι μέρος της συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων των ανταλλακτικών, της συντήρησης, της υποστήριξης των εργολάβων, ίσως των προσομοιωτών και/ή της εκπαίδευσης", επισήμανε ο Horrell.
"Εκτιμώ πως όλα -ή σχεδόν όλα- τα στοιχεία του κύκλου ζωής περιλαμβάνονται στη συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ είναι ελάχιστα που περιλαμβάνονται στις συμφωνίες με το Ομάν και το Κατάρ για μεταχειρισμένα μαχητικά", πρόσθεσε ο ίδιος.
Επιπλέον, η συμφωνία με το Λονδίνο περιλαμβάνει προηγμένα πυρομαχικά για το Eurofighter, όπως τον πύραυλο αέρος-αέρος Meteor, με μεγαλύτερη εμβέλεια από τον αμερικανικό AIM-120, καθώς και τον πύραυλο αέρος-εδάφους Brimstone.
Ο Horrell τόνισε ότι στον σύγχρονο πόλεμο, "οι πύραυλοι που εκτοξεύονται είναι εξίσου σημαντικοί με το μαχητικό αεροπλάνο ή το σκάφος από όπου εκτοξεύονται".
Ο Ali Bakir, Τούρκος εμπειρογνώμονας στο Ibn Khaldon Center του Πανεπιστημίου του Κατάρ και μη μόνιμος ερευνητής στο Scowcroft Middle East Security Initiative του Atlantic Council, επισήμανε ότι διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν τη διαφορά τιμής μεταξύ Eurofighter και F-35.
"Η τιμή που συμφωνήθηκε με το Ηνωμένο Βασίλειο περιλαμβάνει όχι μόνο τα μαχητικά αεροσκάφη, αλλά και τα όπλα, την εκπαίδευση των πιλότων, τα ανταλλακτικά και τις υπηρεσίες ενσωμάτωσης, με τις παραδόσεις να αναμένεται να ξεκινήσουν το 2030", είπε ο Bakir.
"Ο παράγοντας χρόνος είναι σημαντικός", πρόσθεσε. "Αν και πέντε χρόνια είναι σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, αξίζει να σημειωθεί ότι η Άγκυρα έχει λάβει έγκριση για τη μεταφορά Eurofighter από το Κατάρ ήδη από τις αρχές του 2026, και στη συνέχεια για τις επιπλέον παραλαβές από το Ομάν έως ότου τα 20 Eurofighter από το Λονδίνο να είναι έτοιμα για παράδοση".
Επιπλέον, ο Horrell της CEPA επισήμανε ότι ο Ταγίπ Ερντογάν έχει δηλώσει ότι τη συμφωνία με τη Μεγάλη Βρετνία θα μπορούσαν να ακολουθήσουν κοινά projects στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
"Υποθέτω ότι ίσως στη συμφωνία να εμπλέκονται και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή ότι το υψηλό αντίτιμο λειτουργεί ως προκαταβολή για τέτοια δικαιώματα στο μέλλον", σημείωσε.
"Τελικά, η τιμή αγοράς είναι η τιμή που ο αγοραστής είναι διατεθειμένος να πληρώσει", πρόσθεσε. "Φαίνεται ακόμη ο αντίκτυπος από το μπλοκάρισμα της Άγκυρας από το πρόγραμμα για τα F-35 μετά την αγορά των ρωσικών S-400".
Η Τουρκία δεν είχε πρόσβαση στα F-35 5ης γενιάς: αυτό ήταν πλεονέκτημα για την Ελλάδα. Η Αθήνα έχει αναβαθμίσει το μεγαλύτερο μέρος των F-16 της από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, απέκτησε 24 μαχητικά 4,5ης γενιάς Rafale F3R από τη Γαλλία και έχει παραγγείλει F-35 από τις ΗΠΑ. Αν δεν απαντήσει η Άγκυρα, αυτές οι κινήσεις θα έχουν δώσει στην Ελληνική Πολεμική Αεροπορία ένα μεγάλο τεχνολογικό πλεονέκτημα έναντι τηςΤουρκικής.
Το Eurofighter είναι ένα μαχητικό αεροσκάφος αντίστοιχο με το Rafale 4,5ης γενιάς. Θα είναι εξοπλισμένο με πυραύλους Meteor. Η παραγγελία της Τουρκίας για 24 ελαφρώς μεταχειρισμένα Typhoon σημαίνει ότι σύντομα θα διαθέτει τον ίδιο αριθμό με τον ελληνικό στόλο των Rafale. Και μόλις φτάσουν τα νέα Tranche 4 από τη Βρετανία, η Άγκυρα θα έχει σχεδόν διπλάσια Eurofighters από τα ελληνικά Rafales — κι ας μην αναπτύξει όλα τα Typhoon της πάνω από το Αιγαίο.
"Η αποδυνάμωση στον αέρα είναι πρόβλημα για την Τουρκία τα τελευταία χρόνια, καθώς η Ελλάδα συνεργάζεται με τη Γαλλία για τα Rafale και με τις ΗΠΑ για τα F-35", σχολίασε ο Γιώργος Τζογόπουλος, ερευνητής στο Centre International de Formation Européenne. "Αλλά η τουρκική πολιτική δεν θέλει απλώς να καλύψει την απόσταση".
"Η τουρκική κυβέρνηση θα αισθάνεται δικαιωμένη βλέποντας ότι, παρά τις καλές σχέσεις της με την Ανατολή, η Δύση (τουλάχιστον η Ευρώπη) την ανταμείβει με καλές συμβάσεις και στρατηγική εμπιστοσύνη", πρόσθεσε ο Τζογόπουλος.
"Κατά τη γνώμη μου, η Ευρώπη, και ιδίως η ΕΕ, θα έπρεπε να είχε διαπραγματευτεί μια πολιτική συμφωνία με την Τουρκία (που θα λάμβανε υπόψη τα συμφέροντα της Ελλάδας και της Κύπρου) προτού προχωρήσει σε συναλλαγές που αφορούν όπλα ή/και δανειοδότηση για στρατιωτικούς σκοπούς", τόνισε ο ίδιος.
Η Ελλάδα αναμένει την πρώτη παράδοση των F-35 5ης γενιάς στα τέλη του 2028. Μέχρι τότε, η Τουρκία ελπίζει ότι το εγχώριας παραγωγής μαχητικό TF Kaan θα έχει τεθεί σε υπηρεσία. Ελπίζει επίσης να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35 και να αγοράσει τουλάχιστον 40 αεροσκάφη. Στο μεταξύ, το Eurofighter θα ενισχύσει την αεροπορική δύναμη της Τουρκίας.
"Με αυτήν τη συμφωνία, η Τουρκία δεν αποκτά απλώς μαχητικά αεροσκάφη", σημείωσε ο Bakir. "Διατηρεί επίσης την τεχνολογική της ανταγωνιστικότητα εν μέσω των προσπαθειών του φιλοϊσραηλινού και φιλοελληνικού Κογκρέσου των ΗΠΑ να υπονομεύσει την τεχνολογική και στρατιωτική πρόοδο της Τουρκίας, γεφυρώνοντας το χρονικό κενό μέχρι να είναι έτοιμο το πιο προηγμένο μαχητικό αεροσκάφος Kaan".
"Το πιο σημαντικό είναι ότι η συμφωνία αυτή θεσπίζει μια μακροπρόθεσμη συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, παρέχοντας πρόσβαση σε τεχνολογία που θα επιτρέψει στην Άγκυρα να έχει μεγαλύτερη αυτονομία και ανεξαρτησία".
