Της Ξανθής Γούναρη - Aποστολή Ελβετία - Neuchâtel
Στην άκρη της μεσαιωνικής πόλης Neuchâtel, δίπλα στην ομώνυμη λίμνη -τη μεγαλύτερη λίμνη της Ελβετίας και ολότελα δική της- υπάρχει ένας γυάλινος κύβος 160.000 τ.μ. που λέγεται "The Cube".
Εκεί στεγάζεται το Κέντρο Έρευνας και Ανάπτυξης της Philip Morris International (PMI) όπου ο παγκόσμιος leader των καπνικών, μητρικός όμιλος της Παπαστράτος, δημιουργεί ένα μέλλον χωρίς τσιγάρο.
Με τεράστιες επενδύσεις, οι οποίες ξεπερνούν τα 14 δισεκατομμύρια δολάρια από το 2008 μέχρι σήμερα, εστιάζοντας στην έρευνα, την ανάπτυξη και την εμπορευματοποίηση εναλλακτικών προϊόντων καπνού που, σύμφωνα με την PMI, μειώνουν την έκθεση σε τοξικές χημικές ουσίες κατά 90-95% σε σύγκριση με τα παραδοσιακά τσιγάρα, ο CEO της εταιρείας, Jacek Olczak, δήλωσε απολύτως πεπεισμένος ότι ένα μέλλον χωρίς τσιγάρο είναι εφικτό.
Όπως τόνισε ο ίδιος στο πλαίσιο του "Technovation: Smoke-free by PMI", ενός ολοήμερου event με παρουσιάσεις και συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν η καινοτομία, η τεχνολογία και η επιστήμη στη μείωση της βλάβης που σχετίζεται με το κάπνισμα, "η θέση για τα τσιγάρα είναι στο μουσείο".
Ωστόσο, το καίριο ζήτημα για τον Olczak είναι ο χρόνος: Θα χρειαστούν 10, 20 ή 50 χρόνια για να έρθει αυτό το μέλλον; Ειδικά μάλιστα όταν οι νομοθέτες σε ορισμένες χώρες μετά από μια δεκαετία ερευνών συνεχίζουν να υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες.
Οι χώρες που είναι "εθισμένες" στο χρήμα από τον καπνό
Εξηγώντας ότι η νικοτίνη, αν και δεν είναι ακίνδυνη, δεν αποτελεί τη βασική αιτία πνευμονικών και καρδιακών παθήσεων, και ότι οι περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι που συνεχίζουν να καπνίζουν παρά την αυστηρή αντικαπνιστική πολιτική και τη γνώση των βλαβερών συνεπειών δεν θα σταματήσουν να καπνίζουν αν δεν τους δοθεί εναλλακτική επιλογή. Ο διευθύνων σύμβουλος της Philip Morris International εξέφρασε έντονο σκεπτικισμό για την "ακατανόητη" στάση ορισμένων κυβερνήσεων, οι οποίες γυρίζουν την πλάτη στα νέα προϊόντα ενώ συνεχίζουν να επιτρέπουν τα τσιγάρα.
Ανέφερε χώρες όπως η Τουρκία και η Ινδία, όπου τα εναλλακτικά προϊόντα καπνού είναι παράνομα ενώ τα τσιγάρα παραμένουν νόμιμα, χαρακτηρίζοντας αυτή την πολιτική στα όρια του παραλογισμού.
Βάζοντας στο κάδρο τα υψηλά φορολογικά έσοδα των καπνικών, ο Olczak εξήγησε ότι υπάρχουν πολλές χώρες όπου τα καπνικά φορολογούνται με ποσοστό 70% ακόμη και 80% επί της τιμής και αναρωτήθηκε φωναχτά: "Είναι λόγω υγείας και επειδή εξακολουθούν να μην εμπιστεύονται την επιστήμη ή μήπως οφείλεται σε κάτι άλλο;" "Επειδή, αν μετά από τόσο καιρό δεν κατανοούμε ακόμη τη θέση της άλλης πλευράς, ίσως είναι καιρός να ανησυχήσουμε ότι μπορεί να υπάρχουν και άλλα κίνητρα", κατέληξε.
…και οι χώρες που έκοψαν το τσιγάρο
Παρά τις προκλήσεις, υπάρχουν και ιστορίες επιτυχίας. Η Ιαπωνία κατάφερε να μειώσει τον αριθμό των καπνιστών κατά 50% μέσα σε μια δεκαετία, ενώ η Σουηδία έχει μειώσει τα ποσοστά καπνίσματος κάτω από το 5%. Αυτές οι χώρες αποτελούν παραδείγματα του τι μπορεί να επιτευχθεί όταν οι εναλλακτικές επιλογές είναι διαθέσιμες και ρυθμίζονται κατάλληλα, σημείωσε ο Olczak.
Το ζήτημα των νέων
Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με τη χρήση από ανήλικους, ο Olczak τόνισε ότι η εταιρεία έχει αποδείξει ότι με σωστό σχεδιασμό προϊόντων, υπεύθυνο μάρκετινγκ και κατάλληλη επιβολή των κανονισμών, η χρήση από ανήλικους μπορεί να διατηρηθεί σε ελάχιστα επίπεδα.
Επεσήμανε ότι προϊόντα όπως το IQOS δεν έχουν προκαλέσει ανησυχητικά επίπεδα χρήσης από νέους σε καμία από τις 90 αγορές όπου διατίθεται.
Η διαχρονική αντίσταση στην καινοτομία
Στις δυσκολίες πολλών καινοτομιών για να γίνουν αποδεκτές από την κοινωνία αναφέρθηκε και ο αντιπρόεδρος επικοινωνίας της PMI, Tommaso Di Giovanni.
Για τον Di Giovanni "οι κυβερνήσεις μπορούν πραγματικά να επιταχύνουν αυτή τη μετάβαση", συμπληρώνοντας πως ο σκεπτικισμός απέναντι στην καινοτομία συχνά έχει ως αποτέλεσμα χαμένες ευκαιρίες και στασιμότητα στην πρόοδο.
Οι αριθμοί
Πάντως με βάση τους αριθμούς, το όραμα της PMI φέρεται να υλοποιείται, καθώς το 2024 το 39% των καθαρών εσόδων του ομίλου προέρχεται από smoke free προϊόντα, (περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια τα συνολικά έσοδα το 2022), ενώ στο πρώτο τρίμηνο του 2025 το ποσοστό έχει ήδη ανέβει στο 42%. Ο στόχος είναι έως το 2030 να ξεπεράσει το 70%.
Ας σημειωθεί ότι το κορυφαίο προϊόν θερμαινόμενου καπνού της εταιρείας, το IQOS, με καθαρά έσοδα 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024 έχει ξεπεράσει το Marlboro μόλις σε μια δεκαετία από την κυκλοφορία του.
Συνολικά σε 95 χώρες στις οποίες διατίθενται τα smoke-free προϊόντα της PMI ο εκτιμώμενος συνολικός αριθμός ενήλικων χρηστών εκτιμάται σε 38 εκατομμύρια το 2024 από 21,7 εκατ. το 2021.
Σε κάθε περίπτωση η PMI είναι αποφασισμένη να συνεχίσει τον μετασχηματισμό της ανέφερε εμφατικά ο Olczak, που έχει κλείσει 33 χρόνια "θητείας" στην εταιρεία. Το αν αυτός ο μετασχηματισμός θα επιταχυνθεί ή θα επιβραδυνθεί εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών και την ικανότητα της κοινωνίας να ξεπεράσει την παραπληροφόρηση και να αγκαλιάσει την επιστημονική πρόοδο.
Ο στρατηγικός ρόλος της Ελλάδας
Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου σχεδιασμού της πολυεθνικής ο ρόλος της Ελλάδας είναι κομβικής σημασίας με την Παπαστράτος, θυγατρική της PMI, να διαθέτει στον Ασπρόπυργο το πρώτο εργοστάσιο παγκοσμίως που παράγει αποκλειστικά προϊόντα smoke-free.
Σε ό,τι αφορά την ελληνική αγορά, σε 8 χρόνια από την αρχική κυκλοφορία του IQOS περισσότερο από το ένα πέμπτο της ελληνικής αγοράς καπνού κατ' όγκο έχει μετατοπιστεί στα smoke-free προϊόντα, με τον αριθμό των ενήλικων καπνιστών που τα έχουν επιλέξει στη χώρα μας, να ξεπερνά τους 700.000.
Η PMI μέσω της Παπαστράτος υλοποιεί ένα ευρύ επενδυτικό πλάνο ύψους 700 εκατ. ευρώ από το 2017, το οποίο πλέον βρίσκεται στην 4η φάση του, ενώ οι εξαγωγές από τον Ασπρόπυργο ανέρχονται σε 400 εκατ. ευρώ.
