Του John Tamny
Ο Κέβιν Γουόρς ίσως κινδυνεύει να χάσει τη θέση του. Εδώ και χρόνια υποστηρίζει με συνέπεια ότι οι αγορές λειτουργούν αποτελεσματικότερα όταν αντιδρούν στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα, αντί να προσπαθούν να προβλέψουν πώς θα αντιδράσει η Fed σε αυτά.
Αναμφίβολα, ο Γουόρς υπερεκτιμά τη σημασία των οικονομικών στοιχείων, τα οποία από τη φύση τους αποτυπώνουν το παρελθόν. Ωστόσο, η άποψή του ότι οι αγορές δεν θα έπρεπε να εξαρτώνται από τις καθυστερημένες αντιδράσεις της Fed σε αναδρομικά δεδομένα είναι μια θετική προσέγγιση.
Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η Fed δεν παρεμβαίνει καθόλου, οι συνέπειες δεν θα ήταν τόσο δραματικές όσο πιστεύουν πολλοί. Όπως η κατάργηση της Fed δεν θα έφερνε μια αιώνια λιακάδα —όπως υποστήριζαν αλληγορικά ορισμένοι εκπρόσωποι της Αυστριακής Σχολής— έτσι και η επιρροή της στα επιτόκια έχει υπερεκτιμηθεί.
Η επιδίωξη του Γουόρς να ηγηθεί της Fed αποτελεί, τρόπον τινά, απόδειξη αυτού του ισχυρισμού. Αν η κεντρική τράπεζα είχε πράγματι τον απόλυτο έλεγχο των επιτοκίων, όπως συχνά υποστηρίζεται, τότε η αμερικανική οικονομία θα ήταν πολύ πιο ευάλωτη. Ο κεντρικός σχεδιασμός αποτυγχάνει σχεδόν πάντοτε, και θα ήταν οικονομικά καταστροφικό αν μία από τις σημαντικότερες τιμές της οικονομίας —το κόστος της πίστωσης— καθοριζόταν ουσιαστικά από μια κρατική αρχή.
Η σημαντικότερη, όμως, τιμή στον κόσμο είναι το δολάριο. Οι επικριτές της Fed, ιδιαίτερα όσοι ασπάζονται τις θέσεις της Αυστριακής Σχολής, υποστηρίζουν ότι η κεντρική τράπεζα ευθύνεται για τη διαρκή υποτίμησή του. Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η συναλλαγματική αξία του δολαρίου δεν αποτέλεσε ποτέ αντικείμενο της νομισματικής πολιτικής της Fed, ούτε θεσμικά ούτε στην πράξη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το 1933 και το 1971, όταν οι πρόεδροι Φράνκλιν Ρούσβελτ και Ρίτσαρντ Νίξον προχώρησαν σε υποτίμηση του δολαρίου, παρά τις έντονες αντιρρήσεις των τότε προέδρων της Fed, Γιουτζίν Μέιερ και Άρθουρ Μπερνς.
Επιστρέφοντας στον Γουόρς, η επιφυλακτικότητά του αποδεικνύεται για ακόμη μία φορά συνετή. Αρκεί να εξετάσει κανείς ποιες είναι πραγματικά οι αρμοδιότητες της Fed.
Η εποπτεία των τραπεζών αποτελεί μία από αυτές. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι οι εποπτικές αρχές της Fed συνήθως είναι οι τελευταίες που εντοπίζουν σοβαρά προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα. Και αυτό είναι απολύτως λογικό: αν εντόπιζαν συστηματικά πρώτες τις αδυναμίες των τραπεζών, πιθανότατα δεν θα εργάζονταν στη Fed.
Όσον αφορά τη "σταθερότητα των τιμών", η ίδια η έννοια έρχεται σε αντίθεση με τη λειτουργία της αγοράς. Οι τιμές οφείλουν να μεταβάλλονται, καθώς αντανακλούν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες προτιμήσεις, ανάγκες και επιλογές των καταναλωτών. Επιπλέον, αποτελούν το αποτέλεσμα αμέτρητων αποφάσεων που λαμβάνονται κάθε στιγμή από δισεκατομμύρια ανθρώπους και αυτοματοποιημένα συστήματα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Fed δεν θα μπορούσε να επιτύχει πλήρη "σταθερότητα των τιμών", ακόμη κι αν αυτό αποτελούσε εφικτό στόχο.
Το ίδιο ισχύει και για τα επιτόκια. Η Fed επηρεάζει κυρίως το επιτόκιο των διατραπεζικών δανείων μίας ημέρας, χρησιμοποιώντας πόρους που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα. Όμως και αυτό το επιτόκιο είναι, τελικά, μία ακόμη τιμή της αγοράς, η οποία δύσκολα χρειάζεται κρατική παρέμβαση για να διαμορφωθεί.
Αντίστοιχα, ο ρόλος του "δανειστή έσχατης ανάγκης" είναι αμφιλεγόμενος. Ένα υγιές τραπεζικό σύστημα προϋποθέτει ότι η αγορά —μέσω χιλιάδων ιδιωτών επενδυτών, καταθετών και πιστωτών— αποφασίζει ποια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα επιβιώσουν και ποια όχι.
Το ίδιο επιχείρημα επεκτείνεται και στη λεγόμενη "νομισματική πολιτική". Ορισμένοι, επηρεασμένοι από τον μονεταρισμό του Μίλτον Φρίντμαν, ελπίζουν ότι ο Γουόρς θα επιδιώξει να ελέγξει τη "νομισματική προσφορά". Ωστόσο, μια τέτοια προσδοκία παραβλέπει ότι η ποσότητα του χρήματος αντανακλά πρωτίστως την παραγωγική δραστηριότητα της οικονομίας. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια κεντρική τράπεζα να μπορεί να συμβαδίσει με την παγκόσμια οικονομική δυναμική, πόσο μάλλον να την κατευθύνει. Όπως και στην περίπτωση των τιμών, η Fed δεν θα μπορούσε να εφαρμόσει αποτελεσματικά τέτοιες πολιτικές, ακόμη κι αν το επιθυμούσε.
Όλα αυτά ενισχύουν το βασικό επιχείρημα του Γουόρς: οι αγορές λειτουργούν αποτελεσματικότερα όταν περιορίζεται η κυβερνητική παρέμβαση που εκπροσωπεί η Fed. Ταυτόχρονα, όμως, γεννούν ένα εύλογο ερώτημα για τη δική του φιλοδοξία να ηγηθεί της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ.
Αν πράγματι αποδείξει ότι η Fed δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά αναγκαία, ποιος θα είναι ο ρόλος της στο μέλλον; Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς ότι ο Γουόρς θα γίνει ο πρώτος πρόεδρος στην ιστορία της που θα περιορίσει συνειδητά τη σημασία και την επιρροή της. Παρ' όλα αυτά, παραμένει ενδιαφέρον να δούμε προς ποια κατεύθυνση θα οδηγήσει έναν θεσμό, του οποίου επιδίωξε με τόση επιμονή να αναλάβει την ηγεσία. Ο χρόνος θα δώσει απαντήσεις.
