Της Natasha Lindstaedt
Την περασμένη Παρασκευή, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι προχωρούν με νομοθετική πρωτοβουλία για την επιβολή κυρώσεων σε όσους αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο. Με αυτόν τον τρόπο, οι νομοθέτες ελπίζουν ότι θα προκληθεί αλυσιδωτή αντίδραση σε ολόκληρη τη ρωσική οικονομία, αποτρέποντας τα κράτη από το να συναλλάσσονται με τη Ρωσία, καθώς οι ΗΠΑ θα επιβάλουν βαριά δασμολογικά τέλη στις εισαγωγές από χώρες που προμηθεύονται ρωσικό πετρέλαιο, ουράνιο και φυσικό αέριο. Μένει να δούμε αν αυτές οι κυρώσεις θα αποτελέσουν το σημείο καμπής, αλλά πρόκειται για μια προσπάθεια να πληγεί η Ρωσία εκεί που πονάει. Η ρωσική οικονομία εξαρτάται πλήρως από τα έσοδα από τις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων, τα οποία της αποφέρουν 734 εκατ. ευρώ την ημέρα.
Αν και η οικονομία της Ρωσίας παραμένει τεράστια —με αξία περίπου 2,6 τρισ. δολάρια—, η ανάπτυξη επιβραδύνεται και η οικονομία συρρικνώνεται κάθε τρίμηνο. Η ανάπτυξη αναμένεται να τρέξει με 0,4% το 2026. Επίδοση ακόμα χειρότερη από του 2025, όταν η Ρωσία σημείωσε ανάπτυξη μόλις 1% και γλίτωσε οριακά από την ύφεση.
Το 2022, η ρωσική οικονομία συρρικνώθηκε αρχικά, όταν της επιβλήθηκαν για πρώτη φορά κυρώσεις, αλλά ανέκαμψε το 2023, καθώς δημιούργησε νέες εμπορικές σχέσεις με άλλες χώρες, επιτυγχάνοντας ρυθμό ανάπτυξης 4,1%, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη θα διαρκούσε μόνο μέχρι να "έσβηνε" η φρενίτιδα των πολεμικών δαπανών, να υποχωρούσαν οι ενεργειακές τιμές και να εκτοξευόταν το κόστος του πολέμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αξιωματούχοι του ρωσικού Υπουργείου Άμυνας ενημέρωσαν φέτος τον Βλαντιμίρ Πούτιν ότι θα χρειαστούν επιπλέον δισεκατομμύρια για τη χρηματοδότηση του πολέμου, ο οποίος είχε ήδη ξεπεράσει τον προϋπολογισμό του κατά τουλάχιστον 28 δισ. δολάρια. Προβλέπεται ότι η Ρωσία θα υπερβεί τον πολεμικό προϋπολογισμό κατά επιπλέον 54 δισ. δολάρια το 2027 και το 2028.
Πρόκειται για τεράστια αύξηση. Η Ρωσία δαπανούσε περίπου 47 δισ. δολάρια ετησίως για την εθνική της άμυνα την περίδο 2019-2021, αλλά ο φετινός προϋπολογισμός προβλέπει έξοδα ύψους 158,5 δισ. δολαρίων. Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των δαπανών, έρευνα που πραγματοποίησε ο ερευνητής του Στάνφορντ David Henderson εκτιμά ότι το κόστος της σύγκρουσης ξεπερνά τα 2,5 τρισ. δολάρια.
Η Ρωσία ουσιαστικά εξαντλεί το ΑΕΠ της για να καταλάβει ένα τμήμα της Ουκρανίας που καλύπτει το 10% της έκτασης του Τέξας — ή 268.597 τετραγωνικά μίλια. Αυτό σημαίνει ότι δαπανά περίπου 90 εκατ. δολάρια ανά τετραγωνικό μίλι που καταλαμβάνει, ενώ κερδίζει έδαφος πολύ αργά.
Ο πόλεμος ΗΠΑ - Ιράν έδωσε μια ανάσα
Το 2025, η οικονομική εικόνα της Ρωσίας ήταν ιδιαίτερα ζοφερή. Οι κυρώσεις άρχισαν να γίνονται αισθητές και οι τιμές του αργού πετρελαίου έπεσαν κάτω από τα 73 δολ. το βαρέλι. Τα έσοδα του ρωσικού προϋπολογισμού από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μειώθηκαν κατά 50% τον Ιανουάριο του 2026. Με τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων να φτάνουν στα χαμηλότερα επίπεδα πριν την εισβολή, ο πόλεμος με το Ιράν πρόσφερε μια ανάσα. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν στα ύψη και ο Ντόναλντ Τραμπ χαλάρωσε τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο. Το Brent σκαρφάλωσε έως και το +55% από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, πλησιάζοντας τα 120 δολ. το βαρέλι.
Ωστόσο, το χάος του πολέμου στο Ιράν έχει υπονομεύσει τα μακροπρόθεσμα ενεργειακά έργα και τα σχέδια της Ρωσίας για υποδομές στη Μέση Ανατολή. Δύο από τα ρωσικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Ιράν έχουν τεθεί σε αναστολή, όπως και οι έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, καθώς και οι φιλοδοξίες για διαφοροποίηση των διαδρομών διαμετακόμισης της Ρωσίας, με στόχο τη σύνδεσή της με την Ινδία μέσω του Ιράν.
Οι οικονομικές προκλήσεις της Ρωσίας
Αν και η Ρωσία πήρε μια ανάσα χάρη στον πόλεμο στο Ιράν, δυσκολεύεται να μετατρέψει τα έσοδα από το πετρέλαιο σε στρατιωτική ισχύ. Ένας από τους λόγους είναι ότι αντιμετωπίζει έλλειψη εργατικού δυναμικού, με τον αριθμό των απωλειών να αυξάνεται — οι νεκροί, τραυματίες και αγνοούμενοι ξεπερνούν τα 1,4 εκατ. Με τους σημερινούς ρυθμούς, η Ρωσία χάνει περισσότερους στρατιώτες από όσους μπορεί να στρατολογήσει. Υπάρχει επίσης ζήτηση για εργαζομένους σε εργοστάσια της αμυντικής βιομηχανίας, αλλά η Ρωσία δυσκολεύεται να καλύψει και αυτές τις θέσεις. Είναι αντιμέτωπη επίσης με ένα brain drain, καθώς πάνω από 650.000 Ρώσοι πολίτες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα.
Ένα άλλο πρόβλημα για τη ρωσική οικονομία είναι ο πληθωρισμός — ο οποίος έφτασε πλέον στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε μηνών, στο 6%, με τον πληθωρισμό στον τομέα των υπηρεσιών να πιάνω το 10,6%. Η τιμή των βασικών καταναλωτικών αγαθών, όπως τα τρόφιμα, έχει αυξηθεί. Από το 2024 έως το 2026, σημειώθηκε αύξηση 18% στα είδη που πωλούνται στα σούπερ μάρκετ.
Δυστυχώς για τους καταναλωτές, η ρωσική οικονομία δεν αποφέρει αρκετά έσοδα για να καλύψει αυτού του είδους τα έξοδα. Όλοι οι περιορισμένοι πόροι της διατίθενται στη στρατιωτική παραγωγή. Και παρόλο που προσπαθεί να μετατρέψει την οικονομία της σε πολεμική οικονομία, αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο από ό,τι στον Ψυχρό Πόλεμο. Οι ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες έχουν αυξηθεί κατα πολύ, ακόμα και σε σύγκριση με την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι στρατιωτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ της Σοβιετικής Ένωσης ανέρχονταν σε περίπου 20%.
Στο μεταξύ, ο μη στρατιωτικός τομέας της Ρωσίας καταρρέει. Οι μη στρατιωτικές επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για την πρόσληψη εργατικού δυναμικού με μισθούς που έχουν διογκωθεί λόγω του πολέμου, έχουν αναγκαστεί να δανειστούν με επιτόκια κοντά στο 20% και πωλούν σε μια αγορά με χαμηλά επίπεδα καταναλωτικής ζήτησης. Το 50% όλων των υποκλάδων της μη στρατιωτικής βιομηχανίας βρίσκεται σε παρακμή. Εκτός από τον φαρμακευτικό τομέα και τον τομέα του εξοπλισμού μεταφορών, η παραγωγή μειώνεται σε 19 άλλους μη στρατιωτικούς τομείς. Έτσι, οι Ρώσοι αντιμετωπίζουν ένα διττό πρόβλημα: ο στρατιωτικός τομέας της οικονομίας βρίσκεται σε ακμή, ενώ ο μη στρατιωτικός τομέας σε στασιμότητα.
Όπως αναφέρθηκε, τα επιτόκια αποτελούν ένα ακόμη πρόβλημα. Το βασικό επιτόκιο βρίσκεται σήμερα στο 14,25%, μετά από μείωση κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο. Ενώ η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προσπαθεί να χαλαρώσει τη νομισματική της πολιτική, το κόστος δανεισμού παραμένει απίστευτα υψηλό — στο ίδιο επίπεδο με αυτό της Ουκρανίας.
Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ο χρυσός χρησιμοποιείται συχνά ως δικλείδα ασφαλείας για τη διασφάλιση της οικονομικής σταθερότητας. Ωστόσο, τον Ιανουάριο έγινε γνωστό ότι η Ρωσία είχε ρευστοποιήσει το 71% των αποθεμάτων χρυσού της για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο. Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, η Ρωσία αναιρεί όλα τα κέρδη που είχε αποκομίσει μετά την πανδημία του Covid-19, όταν σημείωσε μια ισχυρή οικονομική ανάκαμψη με το ΑΕΠ της να ανακάμπτει κατά πάνω από 5%.
Σήμερα δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ρωσική οικονομία βρίσκεται υπό σημαντική πίεση. Ενώ η Ρωσία μπορεί ακόμα να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο της με την Ουκρανία βραχυπρόθεσμα, οι αυστηρότερες δευτερογενείς κυρώσεις των ΗΠΑ σε κράτη και εταιρείες που συναλλάσσονται με τη Ρωσία θα μπορούσαν να περιορίσουν περαιτέρω τα έσοδα από τις εξαγωγές και την πρόσβαση σε κρίσιμες εισαγωγές. Ο Πούτιν μπορεί να μην επιθυμεί να τερματίσει τον πόλεμο έως ότου πετύχει αυτό που θέλει —που σύμφωνα με πληροφορίες, είναι ολόκληρο το Ντονμπάς— αλλά αυτό σίγουρα θα έχει τεράστιο κόστος για τη ρωσική οικονομία.
