Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η εικόνα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας τις τελευταίες εβδομάδες αποτυπώνει μια αντίφαση που γίνεται ολοένα και πιο έντονη: από τη μία πλευρά, οι τιμές στη χονδρική αγορά καταρρέουν τις μεσημεριανές ώρες, φτάνοντας ακόμη και σε μηδενικά ή αρνητικά επίπεδα λόγω της υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ. Από την άλλη, το πραγματικό κόστος για το σύστημα –και τελικά για προμηθευτές και μεγάλους καταναλωτές– αυξάνεται, μέσω του Λογαριασμού Προσαύξησης 3 (ΛΠ3).
Τα στοιχεία της τελευταίας εβδομάδας του ΑΔΜΗΕ επιβεβαιώνουν την τάση: ο ΛΠ3 κινείται σε επίπεδα 25–30 €/MWh κατά μέσο όρο, παραμένοντας σε υψηλά επίπεδα, παρά τη φαινομενικά "φθηνή" ενέργεια των μεσημεριανών ωρών.
Τι είναι ο ΛΠ3 και γιατί αυξάνεται
Ο ΛΠ3 είναι ο λογαριασμός που αποτυπώνει το κόστος των αποκλίσεων και των παρεμβάσεων εξισορρόπησης του συστήματος, δηλαδή το κόστος που προκύπτει όταν η πραγματική λειτουργία του συστήματος αποκλίνει από τον προγραμματισμό της αγοράς.
Με απλά λόγια, όταν η αγορά δείχνει "μηδέν", αλλά το σύστημα χρειάζεται μονάδες για να παραμείνει ασφαλές, κάποιος πρέπει να πληρώσει τη διαφορά. Αυτός είναι ο ρόλος του ΛΠ3.
Στη σημερινή συγκυρία, η αύξηση του ΛΠ3 συνδέεται άμεσα με τρεις παράγοντες, τις μηδενικές τιμές μεσημεριού λόγω ΑΠΕ, την υπερπαραγωγή από φωτοβολταϊκά που ρίχνει την τιμή στη χονδρική ακόμη και στο μηδέν και την ανάγκη ένταξης θερμικών μονάδων για ευστάθεια.
Ο ΑΔΜΗΕ υποχρεώνεται να εντάσσει μονάδες φυσικού αερίου –και πλέον ακόμη και τη λιγνιτική Πτολεμαΐδα 5– για λόγους ασφάλειας συστήματος.
Υψηλό κόστος αποζημίωσης
Οι μονάδες αυτές δεν πληρώνονται με βάση τη μηδενική τιμή αγοράς, αλλά με πολύ υψηλότερες τιμές, που φτάνουν ακόμη και τα 338 €/MWh.
Η εξέλιξη αυτή αποδομεί το αφήγημα ότι οι καταναλωτές επωφελούνται από τις μηδενικές τιμές. Στην πράξη οι εξαγωγές απορροφούν τη φθηνή ενέργεια (π.χ. προς Βουλγαρία) την ίδια στιγμή που οι Έλληνες καταναλωτές επιβαρύνονται μέσω του ΛΠ3. Έτσι το τελικό κόστος διαμορφώνεται όχι από την αγορά επόμενης ημέρας, αλλά από το κόστος εξισορρόπησης
Δηλαδή, ακόμη και όταν η τιμή στην αγορά δείχνει μηδέν, το πραγματικό κόστος για την κατανάλωση διαμορφώνεται στα 25–30 €/MWh, αποκλειστικά λόγω των χρεώσεων εξισορρόπησης.
Ποιοι πληρώνουν τον λογαριασμό
Η επιβάρυνση του ΛΠ3 κατανέμεται κυρίως σε:
- Προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας
Οι εταιρείες προμήθειας καλούνται να καλύψουν το κόστος των αποκλίσεων, το οποίο στη συνέχεια ενσωματώνεται στα τιμολόγια ή περιορίζει τα περιθώρια τους.
- Μεγάλους καταναλωτές και βιομηχανία
Οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις, που εκτίθενται άμεσα στη χονδρική αγορά, βλέπουν το κόστος ενέργειας να αυξάνεται μέσω των προσαυξήσεων, υπονομεύοντας την ανταγωνιστικότητά τους.
- Έμμεσα, τους τελικούς καταναλωτές
Μέσω της μετακύλισης του κόστους στα τιμολόγια.
Ο ρόλος των ΑΠΕ και οι αντιδράσεις
Η κατάσταση δημιουργεί ισχυρές στρεβλώσεις στην αγορά καθώς οι παραγωγοί ΑΠΕ, ειδικά όσοι λειτουργούν με καθεστώς FiP, πλήττονται από τις μηδενικές τιμές αλλά και τις αυξημένες περικοπές παραγωγής.
Οι ΦΟΣΕ με δυνατότητα παροχής καθοδικής ενέργειας αποζημιώνονται ακόμη και με 50 €/MWh, αλλά αποτελούν μειοψηφία
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου η πράσινη ενέργεια δεν αποτιμάται σωστά, το θερμικό back-up πληρώνεται υπερβολικά και το συνολικό κόστος αυξάνεται.
Σε κάθε περίπτωση η άνοδος του ΛΠ3 αποτυπώνει το δομικό πρόβλημα της ενεργειακής μετάβασης όπου έχουμε ταχεία διείσδυση των ΑΠΕ χωρίς επαρκή αποθήκευση που δημιουργεί έλλειψη ευελιξίας στο σύστημα.
