Του Daniel Markind
Αν και σε κατάσταση πολέμου εδώ και περίπου τρία χρόνια, η Ρωσία συνεχίζει να στέλνει φυσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω αγωγών που διασχίζουν την Ουκρανία. Το γεγονός αυτό διατήρησε τη ροή εσόδων και για τα δύο "στρατόπεδα", ενώ προσπαθούν να αλληλοεξοντωθούν. Ωστόσο, στις 31 Δεκεμβρίου λήγει η ισχύουσα πενταετής συμφωνία των δύο χωρών και ενδέχεται να μην ανανεωθεί. Το Κίεβο δηλώνει ότι δεν θα προχωρήσει σε διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για παράταση της συμφωνίας. Φαίνεται πως η κυβέρνηση Ζελένσκι έχει αποφασίσει ότι το οικονομικό κόστος για την ίδια από τη διακοπή της διαμετακόμισης φυσικού αερίου (θα χάσει τα τέλη που προβλέπει η συμφωνία) είναι μικρότερο από το πιθανό κόστος που θα είχε η Μόσχα χάνοντας αγορές και έσοδα εφόσον η συμφωνία δεν ανανεωθεί.
Σε νούμερα, εκτιμάται πως η Ρωσία θα απωλέσει έως και 6,5 δισ. δολάρια τον χρόνο με τη διακοπή της συμφωνίας. Οι οικονομικές απώλειες της Ουκρανίας υπολογίζονται στα 800 εκατ. δολάρια: σημαντικά λιγότερες από της Ρωσίας. Επιπλέον, η Μόσχα θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της απώλειας μεριδίου στην αγορά φυσικού αερίου και θα πληγεί η αξιοπιστία της. Μακροπρόθεσμα, η μη ανανέωση της συμφωνίας μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη γεωπολιτική εξίσωση στην περιοχή.
Από το 2022, όταν τα ευρωπαϊκά κράτη δεσμεύτηκαν να αποσυνδεθούν από τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες μετά την εισβολή του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία, το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει μειωθεί σημαντικά από το 40% που κατείχε. Παράλληλα, το μερίδιο της Ουκρανίας στις εν λόγω εξαγωγές έχει υποχωρήσει στο 5% από 11%.
Δεν κατάφεραν, όμως, όλες οι ευρωπαϊκές χώρες να απεξαρτηθούν ενεργειακά από τη Ρωσία. Οδεύοντας προς το 2025, η Αυστρία εξακολουθεί να εισάγει το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου της από τη Ρωσία μέσω Ουκρανίας. Η Ουγγαρία εισάγει τα 2/3 του φυσικού της αερίου από τη Ρωσία και η Τσεχία ξανάρχισε τις εισαγωγές από τη Μόσχα.
Η περίπλοκη σύνδεση πολιτικής και οικονομίας έχει μια ατράνταχτη απόδειξη: τον αγωγό Urengoy-Pomary-Uzhgorod. Κατάλοιπο της σοβιετικής εποχής, ο αγωγός μεταφέρει φυσικό αέριο από τη Σιβηρία μέσω της πόλης Sudzha -που σήμερα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ουκρανικών στρατιωτικών δυνάμεων- στο Κουρσκ της Ρωσίας. Στη συνέχεια περνάει μέσω της Ουκρανίας στη Σλοβακία. Εκεί ο αγωγός διακλαδώνεται: ο ένας αγωγός συνεχίζει στην Αυστρία και ο δεύτερος στη γείτονα Ουγγαρία. Εάν η Ουκρανία υλοποιήσει την απειλή της και "μπλοκάρει" τη διαμετακόμιση φυσικού αερίου μέσω των εδαφών της, τα κράτη αυτά θα βρεθούν μπροστά σε οικονομική επισφάλεια, συν ότι θα πρέπει να βρουν εναλλακτικές λύσεις για τη θέρμανση των πολιτών τους τον φετινό χειμώνα. Μέχρι στιγμής οι ουκρανικές υποδομές φυσικού αερίου δεν έχουν μπει -επί της ουσίας- στο στόχαστρο της Μόσχας. Εάν όμως πάψουν να είναι αναγκαίες για τη Ρωσία, θα μπορούσαν να γίνουν ο Νο1 στόχος των ρωσικών επιθέσεων.
Η παύση της συμφωνίας Ουκρανίας-Ρωσίας για το φυσικό αέριο καθιστά τις ΗΠΑ ακόμα πιο σημαντικό "παίχτη" στην αγορά ενέργειας. Η επανάσταση του σχιστόλιθου στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες δίνει τη δυνατότητα στην Ουάσιγκτον να διαδεχθεί τη Μόσχα στη θέση του κύριου εξαγωγέα φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Επιπλέον, το ρωσικό πετρέλαιο αντλείται από την Αρκτική με χαμηλού επιπέδου περιβαλλοντικές διασφαλίσεις, γεγονός που ήδη λειτούργησε ευνοϊκά για τους Αμερικανούς πετρελαιοπαραγωγούς, την εθνική ασφάλεια της χώρας, αλλά και το περιβάλλον ευρύτερα. Εάν η Ουκρανία επιχειρήσει να απομονώσει περαιτέρω τη Ρωσία, το να συνεχίσουν οι ΗΠΑ σταθερά την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου θα έχει θετικό αντίκτυπο σε πολλούς τομείς: μέχρι και να τερματιστούν οι εμπόλεμες συρράξεις νωρίτερα από ό,τι αναμένεται.
Απόδοση - επιμέλεια: Μιχάλης Παπαντωνόπουλος
