Του Στάθη Βασιλόπουλου
Την ανάγκη οι ελληνικές επιχειρήσεις να περάσουν από την ανθεκτικότητα στη δημιουργία πραγματικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος αναδεικνύει η νέα έρευνα της EY Ελλάδος, EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026, που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 167 επιχειρηματιών.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι Έλληνες επιχειρηματίες παραμένουν συγκρατημένα αισιόδοξοι, σχεδιάζουν νέες επενδύσεις και στρέφονται πιο δυναμικά προς την καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Την ίδια ώρα, όμως, η καθημερινότητα των επιχειρήσεων εξακολουθεί να επιβαρύνεται από τη γραφειοκρατία, την πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος, τη δυσκολία εύρεσης προσωπικού με τις κατάλληλες δεξιότητες, το αυξανόμενο εργατικό κόστος και την περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 78% των συμμετεχόντων θεωρεί τη γραφειοκρατία και την πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος βασικό εμπόδιο για την επιχειρηματικότητα, ενώ μόλις το 35% θεωρεί ευνοϊκές τις τρέχουσες συνθήκες για τις επιχειρήσεις στην Ελλάδα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η έρευνα καταγράφει ισχυρή αλλά φθίνουσα πρόθεση προσλήψεων. Το 53% των επιχειρήσεων σχεδιάζει να προσλάβει περισσότερους εργαζόμενους πλήρους απασχόλησης, έναντι 67% το 2025, ενώ η εύρεση υποψηφίων με τις απαραίτητες δεξιότητες παραμένει βασική δυσκολία για το 69% των ερωτώμενων. Παράλληλα, η διαχείριση του εργατικού κόστους, μαζί με την ανάγκη προσφοράς ανταγωνιστικών αμοιβών και παροχών, αναδεικνύεται ως κορυφαία πρόκληση για το ανθρώπινο δυναμικό, με ποσοστό 52%.
Ψηλά στην ατζέντα το κόστος
Το ζήτημα του κόστους διατρέχει συνολικά την επιχειρηματική ατζέντα. Σύμφωνα με την έρευνα, η πίεση για τις επιχειρήσεις το 2026 εντοπίζεται κυρίως στην αύξηση του εργατικού κόστους, την οποία αναφέρει το 89% των συμμετεχόντων, ενώ ακολουθούν οι πρώτες ύλες, οι προμήθειες, η ενέργεια και οι δαπάνες κοινής ωφέλειας. Την ίδια στιγμή, οι επενδύσεις των ελληνικών επιχειρήσεων βασίζονται κατά κύριο λόγο στην αυτοχρηματοδότηση, με 66% σε επανεπένδυση κερδών και ίδια κεφάλαια, έναντι μόλις 20% σε τραπεζική χρηματοδότηση.
Στο πάνελ που ακολούθησε την παρουσίαση της έρευνας, ο Βασίλης Κάτσος, πρόεδρος και συνιδρυτής της VNK Capital, έδωσε έναν τόνο συγκρατημένης αισιοδοξίας, επισημαίνοντας ότι, σε σχέση με το πού βρισκόταν η χώρα πριν από δέκα ή και λιγότερα χρόνια, το επιχειρηματικό περιβάλλον έχει βελτιωθεί σημαντικά. Όπως ανέφερε, ενώ στο παρελθόν πολλοί επιχειρηματίες ένιωθαν ότι οι πόρτες των τραπεζών ήταν κλειστές, σήμερα υπάρχει ένα τραπεζικό σύστημα που λειτουργεί καλύτερα και ένα περιβάλλον πιο φιλικό προς τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας.
Ωστόσο, ο ίδιος έθεσε και το ζήτημα της στρατηγικής κατεύθυνσης. Κατά τον κ. Κάτσο, η χώρα χρειάζεται ένα πραγματικό business plan: να απαντήσει καθαρά στο τι είναι, τι θέλει να γίνει, ποιους τομείς θα ενισχύσει και ποιους όχι. Η λογική της ανάπτυξης "για όλους και σε όλα", όπως σημείωσε, δεν μπορεί να παράγει διατηρήσιμο αποτέλεσμα χωρίς προτεραιότητες, στρατηγική στόχευση και ενίσχυση επιχειρήσεων και κλάδων που μπορούν να αποκτήσουν κλίμακα, εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα.
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Κάτσος στάθηκε και στη συζήτηση για τα M&A στην Ελλάδα, σημειώνοντας ότι στη χώρα μας η συζήτηση γύρω από τις επιχειρηματικές συμφωνίες περιστρέφεται κυρίως γύρω από τις εξαγορές. Αντίθετα, οι συγχωνεύσεις παραμένουν πολύ λιγότερο ανεπτυγμένες, παρότι μπορούν να αποτελέσουν κρίσιμο εργαλείο για τη δημιουργία μεγαλύτερων και πιο ανταγωνιστικών επιχειρηματικών σχημάτων.
Η επισήμανσή του συνδέεται άμεσα με ένα ακόμη εύρημα της EY: οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν το 59% του ελληνικού δείγματος, αλλά σημαντικό μέρος τους δεν έχει ακόμη οργανωμένο σχέδιο διαδοχής. Συγκεκριμένα, το 33% των εκπροσώπων οικογενειακών επιχειρήσεων δηλώνει ότι δεν έχει ασχοληθεί ακόμη με τον σχεδιασμό της διαδοχής, ενώ ένα επιπλέον 16% το συζητά μόνο ανεπίσημα. Το ζήτημα της συνέχειας, της μεγέθυνσης και της μετάβασης στην επόμενη γενιά παραμένει, έτσι, κρίσιμη πρόκληση για την ελληνική επιχειρηματικότητα.
Σε αυτή τη διάσταση εστίασε και ο Μάρκος Βερέμης, εταίρος στην Big Pi Ventures και συνιδρυτής της Upstream, αναδεικνύοντας το μικρό μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων ως κεντρικό δομικό πρόβλημα. "Στην Ελλάδα υπάρχει ένα δομικό ζήτημα. Το 95% των επιχειρήσεων απασχολεί κάτω από δέκα άτομα. Αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί γιατί διαφορετικά η οικονομία δεν μπορεί να έχει καμία ελπίδα", σημείωσε. Η παρατήρηση αυτή συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο πρόβλημα παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας, αλλά και με την περιορισμένη δυνατότητα των μικρών επιχειρήσεων να επενδύσουν σε τεχνολογία, ανθρώπινο δυναμικό και διεθνή ανάπτυξη.
Ο κ. Βερέμης στάθηκε επίσης στην ανάγκη οι επενδύσεις —εγχώριες και ξένες— να κατευθύνονται σε τομείς που αλλάζουν πραγματικά την παραγωγική βάση της χώρας. Δεν αρκεί, όπως υπογράμμισε, να αυξάνεται το επενδυτικό ενδιαφέρον· το κρίσιμο είναι πού πηγαίνει αυτό το κεφάλαιο. Η αύξηση της παραγωγικότητας, η δημιουργία μεγαλύτερων επιχειρηματικών μονάδων και η αξιοποίηση της νέας τεχνολογικής επανάστασης πρέπει, κατά τον ίδιο, να αποτελέσουν κεντρικές προτεραιότητες.
Στο επίκεντρο η Τεχνητή Νοημοσύνη
Η τεχνολογία είναι άλλωστε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας. Το 83% των Ελλήνων επιχειρηματιών αναφέρει αύξηση της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ το 75% εκτιμά ότι η ΤΝ θα ενισχύσει σημαντικά τις επιχειρησιακές λειτουργίες και την παραγωγικότητα τα επόμενα τρία χρόνια. Παράλληλα, όμως, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη παραμένουν περιορισμένες, καθώς η EY επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν τα οφέλη του ψηφιακού μετασχηματισμού, αλλά δεν έχουν ακόμη προχωρήσει στον βαθμό επένδυσης που απαιτείται για ουσιαστική αλλαγή.
Σε αυτό το σημείο κινήθηκε και η παρέμβαση του Θοδωρή Φέσσα, προέδρου της Quest Συμμετοχών, ο οποίος στάθηκε ιδιαίτερα στην επίδραση των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης στις επιχειρήσεις. Όπως επισήμανε, η τεχνολογική αλλαγή "έχει σημάνει συναγερμό σε επιχειρήσεις όπως εμάς", καθώς η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ταχύτατα και υποχρεώνει τις διοικήσεις να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν την παραγωγή, τις λειτουργίες και το ανθρώπινο δυναμικό τους.
Ο κ. Φέσσας αναφέρθηκε στο παράδειγμα της Uni Systems, θυγατρικής της Quest, η οποία, ενώ πέρυσι είχε προχωρήσει σε πολλές προσλήψεις, φέτος δεν προχώρησε σε νέες, δείχνοντας —όπως είπε— μια διαφορετική διοικητική λογική: πρώτα να αξιοποιηθεί η τεχνολογία για να λυθούν λειτουργικά προβλήματα και στη συνέχεια να επανεξεταστούν οι πραγματικές ανάγκες σε προσωπικό. Η παρατήρηση αυτή συνδέεται άμεσα με ένα από τα βασικά ευρήματα της έρευνας: ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, αλλά μόνο εφόσον ενσωματωθεί ουσιαστικά στην παραγωγική διαδικασία και όχι απλώς ως επιφανειακό ψηφιακό εργαλείο.
Πέρα από την τεχνολογία, ο κ. Φέσσας έδωσε έμφαση και στα βαθύτερα πολιτισμικά και οργανωτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Όπως ανέφερε, στην Ελλάδα πολλοί οδηγήθηκαν στην επιχειρηματικότητα περισσότερο από ανάγκη παρά από συνειδητή επιλογή, δημιουργώντας μικρές ανεξάρτητες επιχειρήσεις που συχνά αντιμετωπίζονται ως αυτοσκοπός, ακόμη και όταν δεν έχουν προοπτική να μεγαλώσουν, να μετασχηματιστούν ή να περάσουν βιώσιμα στην επόμενη γενιά.
Κατά τον ίδιο, σε αυτή την εικόνα συμβάλλουν βαθύτερα χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας: η οικογένεια, η ανάγκη για σταθερότητα και ασφάλεια, αλλά και η σημασία των δικτύων και των γνωριμιών — το "ποιον ξέρεις" αντί για το "τι ξέρεις". Αυτά τα στοιχεία περιορίζουν την ανάπτυξη μεγαλύτερων και πιο οργανωμένων επιχειρηματικών σχημάτων και συντηρούν ένα μοντέλο μικρών μονάδων, το οποίο δυσκολεύεται να επενδύσει, να καινοτομήσει και να αυξήσει την παραγωγικότητά του.
