Του Melik Kaylan
Μην σας εκπλήσσει η εκτεταμένη διεθνής κάλυψη των πρόσφατων εθνικών εκλογών στην Αρμενία. Πρόκειται για ένα γεγονός που ενδεχομένως θα αποδειχθεί καθοριστικό σε πολλά επίπεδα, και σίγουρα από γεωστρατηγική άποψη. Ένα πιθανό ντόμινο θα μπορούσε να σημαίνει μεγάλες αλλαγές για την περιοχή και τον κόσμο. Ο νυν φιλοδυτικός πρωθυπουργός της Αρμενίας, Νικολ Πασινιάν, κέρδισε τις εκλογές με κάτι περισσότερο από 49%. Ποσοστό που του δίνει κυβερνητικό έλεγχο, αλλά όχι την απαραίτητη πλειοψηφία για τις σημαντικές συνταγματικές αναθεωρήσεις που πρέπει να κάνει για να εκπληρώσει τις προεκλογικές του υποσχέσεις.
Γιατί όλα αυτά έχουν σημασία για τον υπόλοιπο κόσμο; Κατ' αρχάς, η Μόσχα επιστράτευσε όλη την προπαγάνδα της εναντίον του Πασινιάν: παραπληροφόρηση, bots, μαύρο χρήμα, μαζική επιστροφή φιλορώσων μεταναστών και ρητές απειλές από τον Πούτιν: "Ζούμε αυτή τη στιγμή όλα όσα συμβαίνουν με την Ουκρανία... Και πώς ξεκίνησαν; Ξεκίνησαν με την ένταξη ή την επιθυμία ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση". Με άλλα λόγια, αν η Αρμενία συμμαχούσε με τη Δύση αντί να παραμείνει υπό τον έλεγχο της Ρωσίας, θα είχε την ίδια τύχη με την Ουκρανία. Παρά την πίεση και την παρουσία ρωσικών βάσεων στη χώρα, ο λαός ψήφισε υπέρ μιας κατεύθυνσης μακριά από τη Μόσχα.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο γεωστρατηγικό δίδαγμα των εκλογών. Σε αντίθεση με τις εκλογές στη γειτονική Γεωργία στα τέλη του 2012, τη νίκη δεν κέρδισε κάποιος φιλο-μοσχοβίτης ολιγάρχης –ο ίδιος ολιγάρχης εξακολουθεί να κυβερνά τη Γεωργία με ρωσικά χρήματα– παρά τον αντίστοιχο πόλεμο πληροφοριών και τις αμείλικτες απειλές για σύγκρουση. Οι πολίτες στην ανατολική Ευρώπη έμαθαν μετά από 14 χρόνια πώς να αγνοούν τη Μόσχα. Δείτε την πτώση του Όρμπαν στην Ουγγαρία. Χρειάστηκε πολύς χρόνος, αλλά το κλίμα φαίνεται να αλλάζει. Ο όλεθρος στην Ουκρανία και η αποδυνάμωση του Πούτιν μάλλον λειτούργησαν εναντίον των απειλών που συνηθίζει να εξαπολύει το Κρεμλίνο.
Αν η Ευρώπη παρέμενε τόσο διστατική όσο στο παρελθόν, οι Αρμένιοι δεν θα την εμπιστεύονταν για να τους στηρίξει. Αλλά η Ευρώπη βοηθά ουσιαστικά την Ουκρανία να αντισταθεί στον Πούτιν. Κι αυτό ενθαρρύνει τους Αρμένιους. Επιπλέον οι Αρμένιοι βλέπουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ τους στηρίζει. Υποστήριξε τον νικητή: Ο Πασινιάν "έχει την ΠΛΉΡΗ και ΑΠΟΛΎΤΗ υποστήριξή μου για την επανεκλογή του στις 7 Ιουνίου 2026. Με τη βοήθεια του Νικολ, θα οδηγήσουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αρμενία, τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία σε μεγαλύτερα ύψη από ποτέ. Ας Κάνουμε (την Αρμενία) Μεγάλη Ξανά".
Ερχόμαστε στη δεύτερη μεγάλη γεωπολιτική συνέπεια του εκλογικού αποτελέσματος. Η Αρμενία δεν απομακρύνεται απλώς από τη Μόσχα (ενώ διατηρεί φιλικές σχέσεις μαζί της), αλλά κινείται προς την κατεύθυνση της αποκλιμάκωσης των εντάσεων με τους μέχρι πρότινος μεγαλύτερους εχθρούς της, το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία – μια εντυπωσιακή κίνηση, αν λάβουμε υπόψη ότι η Αρμενία έχασε τον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023 από το Αζερμπαϊτζάν, με τη βοήθεια της Τουρκίας, με αποτέλεσμα 100.000 Αρμένιοι να εκτοπιστούν. Στον ίδιο πόλεμο η Μόσχα απέτυχε να υπερασπιστεί την Αρμενία και προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια των πολιτών της για το Κρεμλίνο. Όπως δείχνει η πιο πάνω δήλωση του Τραμπ, αυτή η αναδιάταξη προμηνύει αλλαγές όχι μόνο στον Καύκασο αλλά και σε ολόκληρη την Κεντρική Ασία.
Όλες αυτές οι χώρες, που μέχρι τώρα ήταν εγκλωβισμένες και εξαρτημένες από την εμπορική δραστηριότητα μέσω Ρωσίας, έχουν ξαφνικά μια εναλλακτική διαδρομή προς τον κόσμο μέσω του Αζερμπαϊτζάν και της Τουρκίας. Οι άλλες εναλλακτικές τους ήταν η Κίνα και το Ιράν. Κρατήστε αυτή τη σκέψη. Ήταν ο Τραμπ που επιτάχυνε την ύπαρξη αυτής της εναλλακτικής διαδρομής, προεδρεύοντας στην ειρηνευτική συνθήκη μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν για τη δημιουργία της λεγόμενης TRIPP (Διαδρομή Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία). Ουσιαστικά, ο Τραμπ εγγυήθηκε την ασφάλεια της Αρμενίας παίρνοντας τη θέση της Ρωσίας.
Γιατί λοιπόν ο Τραμπ να προωθήσει την αποδέσμευση των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών από τη Μόσχα; Η απάντηση είναι: εξαιτίας του Ιράν. Ρωσία και Ιράν έλεγχαν τις εμπορικές οδούς της Κεντρικής Ασίας και επωφελούνταν από τα τέλη διαμετακόμισης. Τώρα, ξαφνικά, επειδή η Αρμενία συνέβαλε στη δημιουργία του νέου διαδρόμου σε συνεργασία με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία, ο πλούτος και η ανάπτυξη αυτών των κρατών έχουν εναλλακτικές επιλογές για το εμπόριο με τον υπόλοιπο κόσμο. Ήδη το πετρέλαιο του Καζακστάν χρησιμοποιεί τη διαδρομή αυτή οδικά. Σύντομα θα ακολουθήσουν αγωγοί. Η τιμωρία της Αρμενίας από τη Ρωσία μέσω εμπορικών εμπάργκο δεν έχει αποτέλεσμα.
Ας επιστρέψουμε στο Ιράν. Και στον Καύκασο. Μόλις η περιοχή γίνει προσβάσιμη για τις αμερικανικές και δυτικές επενδύσεις, η ίδια η εδαφική ακεραιότητα του Ιράν θα απειληθεί. Το πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν θα χρησιμοποιήσει τον εναλλακτικό διάδρομο -τον ίδιο που θα χρησιμοποιήσει και το Καζακστάν- για να διοχετευθεί σε άλλες χώρες. Στην αζέρικη επαρχία του Ιράν που θα βλέπει δίπλα της το Αζερμπαϊτζάν να ευημερεί, η επιθυμία της απόσχισης θα ενταθεί. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποσπάσει την προσοχή του Ιράν από τα νότια, προς τη Μέση Ανατολή: γι' αυτό και το Ισραήλ υποστηρίζει το Μπακού εδώ και χρόνια – για να δημιουργήσει αυτή την απειλή. Η ροή του πετρελαίου από το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν μέσω της Αρμενίας και της Τουρκίας θα προσφέρει μια εναλλακτική λύση στο Ορμούζ, εξουδετερώνοντας έτσι το μεγαλύτερο γεωπολιτικό όπλο του Ιράν.
Επιπλέον, ένα κράτος που ευημερεί χωρίς να εξαρτάται από τη Μόσχα και την Τεχεράνη θα ασκήσει πίεση σε περιοχές που μέχρι τώρα ήταν σταθερά φίλα προσκείμενες στον Πούτιν, όπως η Γεωργία και η Τσετσενία. Μέχρι τώρα, η Τιφλίδα παρέμεινε εκτός των εντάσεων που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς ο de facto ηγέτης της, Μπιντζίνα Ιβανισβίλι, χρησιμοποίησε κεφάλαια ρωσικής προέλευσης για να κρατήσει τη χώρα στο "άρμα" της Μόσχας. Ωστόσο, τα ρωσικά χρήματα δεν είναι τόσα πολλά όσο παλιά. Όσον αφορά την Τσετσενία, η Μόσχα στους δύο πολέμους κατέστρεψε την πρωτεύουσα της χώρας με αεροπορικές επιθέσεις και στη συνέχεια επέβαλε ένα φιλικό προς αυτήν καθεστώς. Ωστόσο, οι στρατιωτικοί πόροι του Κρεμλίνου έχουν μειωθεί σημαντικά λόγω της Ουκρανίας, γεγονός που σημαίνει ότι δύσκολα θα μπορέσει να ελέγξει οποιαδήποτε μελλοντική αστάθεια στην Τσετσενία.
Φυσικά, υπάρχουν εμπόδια σε αυτό το αντιρωσικό σενάριο. Καταρχάς, ο Πασινιάν χρειάζεται διευρυμένη πλειοψηφία για να περάσει συγκεκριμένες συνταγματικές διατάξεις — διατάξεις, για παράδειγμα, που απαιτούν την επιστροφή εδαφών που είναι αντικείμενο διαμάχης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Κάθε πρακτικό βήμα που θα κάνει προς αυτή την κατεύθυνση θα βρίσκει απέναντί του τη ρωσική προπαγάνδα, που θα υποστηρίζει ότι ο Πασινιάν πουλάει τη χώρα του και την ασφάλειά της. Ήδη το Κρεμλίνο βομβαρδίζει το διαδίκτυο της Αρμενίας με ισχυρισμούς ότι ο Πασινιάν στην πραγματικότητα έχασε τις εκλογές. Ο κόσμος δεν μένει ανεπηρέαστος από τέτοιους ισχυρισμούς, όπως αποδεικνύει η νίκη του λαϊκιστή φιλορώσου Ρούμεν Ράντεφ στη Βουλγαρία. Ο νέος ηγέτης στη Σόφια σταμάτησε κάθε βουλγαρική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία. Επιπλέον, ενώ το Ισραήλ υποστηρίζει πλήρως το Μπακού, έχει μεγάλο πρόβλημα με την αντι-ισραηλινή πολιτική του Ερντογάν.
Παρ' όλα αυτά, ο Πασινιάν διαθέτει πλέον μεγάλη περιφερειακή υποστήριξη, ενώ διακυβεύονται τρισεκατομμύρια στην περιοχή του. Πολλά, πάντως, εξαρτώνται από το αν ο Τραμπ θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του.
