Του Güney Yıldız
Η ποσότητα του πετρελαίου που μπορεί να διακινηθεί αν τα δεξαμενόπλοια παρακάμπτουν το Στενό του Ορμούζ υπολείπεται δραματικά των αναγκών. Οι υπάρχουσες εναλλακτικές λύσεις διαμετακόμισης πετρελαίου μπορούν να αναπληρώσουν το πολύ 13-28% από τα περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως που διακινούνται κανονικά μέσω αυτής της θαλάσσιας οδού — ακόμη και τα αισιόδοξα σενάρια προβλέπουν ανώτατο όριο περίπου στο 33%. Αυτό το χάσμα —μεταξύ των προσδοκιών που δημιούργησαν επί τέσσερις δεκαετίες οι επενδύσεις σε αγωγούς και της ποσότητας που διακινείται πραγματικά μέσω των αγωγών— αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Η στρατιωτική επιχείρηση "Επική Οργή" έκλεισε το Στενό στις 28 Φεβρουαρίου.
Για το Ορμούζ υπάρχουν τρεις παρακαμπτήριοι οδοί. Καθεμία έχει και από έναν περιορισμό. Μαζί διαμορφώνουν μια κρίση που η Saudi Aramco, η ADNOC, η QatarEnergy, η Shell, η TotalEnergies και κάθε trader εμπορευμάτων, από την Trafigura έως τη Vitol, πρέπει να αντιμετωπίσουν σε πραγματικό χρόνο.
Η Petroline ανταποκρίνεται — ο τερματικός σταθμός της όχι
Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, ένα σύστημα διπλής γραμμής 1.201 χιλιομέτρων από το Abqaiq έως το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, αποτελεί βασικό παράγοντα. Δύο αγωγοί μεταφέρουν 5 εκατ. βαρέλια αργού την ημέρα. Η μετατροπή των αγωγών LNG σε αγωγούς πετρελαίου —δυνατότητα που δοκιμάστηκε για πρώτη φορά μετά τις επιθέσεις με drones το 2019 που έθεσαν εκτός λειτουργίας 5,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα στο Abqaiq— αυξάνει την παραγωγική ικανότητα σε περίπου 7 εκατ. βαρέλια. Ο CEO της Aramco, Amin Nasser, επιβεβαίωσε την πλήρη παραγωγική ικανότητα του αγωγού κατά την τηλεδιάσκεψη για τα οικονομικά αποτελέσματα του δ' τριμήνου 2025. Οι εξαγωγές από το Yanbu σχεδόν τριπλασιάστηκαν.
Ο αγωγός ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες. Ο τερματικός σταθμός, όχι.
Οι δύο λιμενικές εγκαταστάσεις του Yanbu προσφέρουν ονομαστική χωρητικότητα φόρτωσης 4,5 εκατ. βαρελιών την ημέρα, αλλά η πραγματική χωρητικότητα φόρτωσης σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης κυμαίνεται κοντά στα 3 εκατ. βαρέλια Οι παλιρροιακές συνθήκες περιορίζουν την πρόσβαση των υπερδεξαμενόπλοιων στις 4 ώρες, δύο φορές την ημέρα. Τις δύο πρώτες εβδομάδες του Μαρτίου, η πλειονότητα των VLCC αντιμετώπισε καθυστερήσεις αγκυροβόλησης που ξεπέρασαν τις 36 ώρες. Το σημείο συμφόρησης μετατοπίστηκε από το Στενό του Ορμούζ προς την προβλήτα. Δεν εξαφανίστηκε.
Υπάρχουν άλλες δύο διαδρομές. Καμία όμως δεν κάνει τη διαφορά.
Ο αγωγός Χαμπσάν-Φουτζάιρα των ΗΑΕ μεταφέρει αργό πετρέλαιο σε απόσταση 380 χλμ μέχρι τον Κόλπο του Ομάν, παρακάμπτοντας εντελώς το Ορμούζ. Χωρητικότητα: 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, με δυνατότητα αύξησης στα 1,8 εκατ. Πριν την κρίση η χρήση του έφτανε στο 71%. Η εφεδρική του χωρητικότητα ανέρχεται στα 440.000 έως 730.000 βαρέλια την ημέρα. Οι αριθμοί αυτοί είναι σημαντικοί για την ADNOC. Όχι όμως για την παγκόσμια αγορά.
Ο αγωγός Κιρκούκ-Τζεϊχάν του Ιράκ προς τις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας έχει ονομαστική χωρητικότητα 1,6 εκατ. βαρελιών την ημέρα, αλλά έκλεισε εντελώς τον Μάρτιο του 2023 μετά από απόφαση διεθνούς διαιτητικού δικαστηρίου, το οποίο δικαίωσε το Ιράκ σε διαφορά με την Τουρκία, επιβάλλοντας μάλιστα στην Άγκυρα την καταβολή αποζημίωσης ύψους 1,5 δισ. δολαρίων. Μια συμφωνία με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ αποκατέστησε τις ροές τον Σεπτέμβριο του 2025 στα 150.000 βαρέλια την ημέρα. Η κρίση του Ορμούζ επέβαλε κατεπειγόντως επαναλειτουργία του αγωγού. Το Ιράκ μεταφέρει πλέον περίπου 250.000 βαρέλια την ημέρα μέσω του αγωγού — περίπου το 6% των ποσοτήτων που εξήγαγε προηγουμένως από τη Βασόρα. Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η συμφωνία του 1973 για τον αγωγό λήγει στις 27 Ιουλίου 2026. Η Άγκυρα απαιτεί υψηλότερα τέλη διέλευσης, την ακύρωση του προστίμου που της επιβλήθηκε και την επέκταση του αγωγού μέχρι τη Βασόρα. Αυτή η ενεργειακή οδός ενδέχεται να κλείσει ξανά τη χειρότερη στιγμή.
Το Κατάρ δεν διαθέτει καμία εναλλακτική οδό
Το Κατάρ είναι καταστροφικά εκτεθειμένο σε αυτή την κρίση. Το 100% των εξαγωγών LNG του —περίπου 80 εκατ. τόνοι ετησίως, το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου— διέρχεται μέσω του Ορμούζ από το Ρας Λάφαν. Το Κατάρ μεταφέρει φυσικό αέριο στα ΗΑΕ και το Ομάν μέσω του αγωγού Dolphin, αλλά αυτός εξυπηρετεί περιφερειακά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, όχι τις παγκόσμιες αγορές LNG. Για τις εξαγωγές, δεν υπάρχει εναλλακτική λύση. Το LNG χρειάζεται υποδομές κρυογονικής υγροποίησης που δεν υπάρχουν αλλού. Η QatarEnergy κήρυξε κατάσταση ανωτέρας βίας στις 4 Μαρτίου. Οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις προκάλεσαν ζημιές στο 17% της παραγωγικής της ικανότητας. Οι επισκευές θα ολοκληρωθούν σε 3-5 χρόνια. Η επέκταση του North Field —με εταίρους τις TotalEnergies, Shell, ExxonMobil, ConocoPhillips και Eni, με στόχο σχεδόν τον διπλασιασμό της παραγωγής έως το 2030— αναστάλθηκε επ' αόριστον.
Ο αριθμός που τα εξηγεί όλα
Η πλεονάζουσα χωρητικότητα του αγωγού Petroline: 2,6 έως 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Φουτζάιρα: 440.000 έως 730.000 βαρέλια. Κιρκούκ-Τζεϊχάν: 250.000 βαρέλια. Ωστόσο, η πραγματική παραγωγή του Petroline περιορίζεται από τον τερματικό σταθμό του Yanbu σε περίπου 3 εκατ. βαρέλια την ημέρα, και όχι στα 7 εκατ. που μπορεί να μεταφέρει ο αγωγός. Αφού ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί του τερματικού σταθμού, η ρεαλιστική συνολική χωρητικότητα παράκαμψης κυμαίνεται μεταξύ 2,6 και 5,5 εκατ. βαρελιών την ημέρα. Αν το διαιρέσουμε με τα περίπου 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα στα οποία ανέρχεται η κανονική ροή του Ορμούζ, το αποτέλεσμα είναι 13-28%. Η δυναμικότητα παράκαμψης μέσω του LNG είναι μηδενική.
Αυτή η υποδομή παράκαμψης σχεδιάστηκε για μια βραχυπρόθεσμη διακοπή. Η απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης του ΔΟΕ (Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας) —η μεγαλύτερη στην 50ετή ιστορία του οργανισμού— κερδίζει εβδομάδες, όχι μήνες. Δεν καλύπτει το κενό.
Η μεταβλητή που καθορίζει αν η τρέχουσα φάση θα είναι ένα σοκ τιμών ή θα εξελιχθεί σε συστημική κρίση είναι η διάρκεια. Μόνο η αποναρκοθέτηση μπορεί να κρατήσει μήνες. Με κάλυψη παράκαμψης από το Ορμούζ στο 13-28% και μηδενικές εναλλακτικές λύσεις LNG, κάθε επιπλέον εβδομάδα κλεισίματος του Στενού οδηγεί σε ένα ενεργειακό έλλειμμα που καμία υφιστάμενη υποδομή δεν μπορεί να καλύψει.
